Sunday Meditation· Open to Everyone

अध्याय 1, खण्ड 2

संस्कृत

Passage 2.1

देवासुरा ह वै यत्र संयेतिरे उभये प्राजापत्यास्तद्ध देवा उद्गीथमाजह्रुरनेनैनानभिभविष्याम इति ॥ १ ॥

पदच्छेद

देवासुराःdevāsurāḥहhaवैvaiयत्रyatraसंयेतिरेsaṃyetireउभयेubhayeप्राजापत्याःprājāpatyāḥतत्tatहhaदेवाःdevāḥउद्गीथम्udgīthamआजह्रुःājahruḥअनेनanenaएनान्enānअभिभविष्यामःabhibhaviṣyāmaḥइतिiti

अन्वय

यत्र ह वै देवासुराः उभये प्राजापत्याः संयेतिरे, तत् ह देवाः उद्गीथम् आजह्रुः-अनेन एनान् अभिभविष्यामः इति ।

Passage 2.2

ते ह नासिक्यं प्राणमुद्गीथमुपासांचक्रिरे तꣳ हासुराः पाप्मना विविधुस्तस्मात्तेनोभयं जिघ्रति सुरभि च दुर्गन्धि च पाप्मना ह्येष विद्धः ॥ २ ॥

पदच्छेद

तेteहhaनासिक्यम्nāsikyamप्राणम्prāṇamउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रिरेcakrireतम्tamहhaअसुराःasurāḥपाप्मनाpāpmanāविविधुःvividhuḥतस्मात्tasmātतेनtenaउभयम्ubhayamजिघ्रतिjighratiसुरभिsurabhiचcaदुर्गन्धिdurgandhiचcaपाप्मनाpāpmanāहिhiएषःeṣaḥविद्धःviddhaḥ

अन्वय

ते ह नासिक्यम् प्राणम् उद्गीथम् उपासाञ्चक्रिरे । तम् ह असुराः पाप्मना विविधुः । तस्मात् तेन उभयम्, सुरभि च दुर्गन्धि च, जिघ्रति । हि एषः पाप्मना विद्धः [अस्ति] ।

Passage 2.3

अथ ह वाचमुद्गीथमुपासांचक्रिरे ताꣳ हासुराः पाप्मना विविधुस्तस्मात्तयोभयं वदति सत्यं चानृतं च पाप्मना ह्येषा विद्धा ॥ ३ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaवाचम्vācamउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रिरेcakrireताम्tāmहhaअसुराःasurāḥपाप्मनाpāpmanāविविधुःvividhuḥतस्मात्tasmātतयाtayāउभयम्ubhayamवदतिvadatiसत्यम्satyamचcaअनृतम्anṛtamचcaपाप्मनाpāpmanāहिhiएषाeṣāविद्धाviddhā

अन्वय

अथ ह वाचम् उद्गीथम् उपासाञ्चक्रिरे । ताम् ह असुराः पाप्मना विविधुः । तस्मात् तया उभयम्, सत्यम् च अनृतम् च, वदति । हि एषा पाप्मना विद्धा [अस्ति] ।

Passage 2.4

अथ ह चक्षुरुद्गीथमुपासांचक्रिरे तद्धासुराः पाप्मना विविधुस्तस्मात्तेनोभयं पश्यति दर्शनीयं चादर्शनीयं च पाप्मना ह्येतद्विद्धम् ॥ ४ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaचक्षुःcakṣuḥउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रिरेcakrireतत्tatहhaअसुराःasurāḥपाप्मनाpāpmanāविविधुःvividhuḥतस्मात्tasmātतेनtenaउभयम्ubhayamपश्यतिpaśyatiदर्शनीयम्darśanīyamचcaअदर्शनीयम्adarśanīyamचcaपाप्मनाpāpmanāहिhiएतत्etatविद्धम्viddham

अन्वय

अथ ह चक्षुः उद्गीथम् उपासाञ्चक्रिरे । तत् ह असुराः पाप्मना विविधुः । तस्मात् तेन उभयम्, दर्शनीयम् च अदर्शनीयम् च, पश्यति । हि एतत् पाप्मना विद्धम् [अस्ति] ।

Passage 2.5

अथ ह श्रोत्रमुद्गीथमुपासांचक्रिरे तद्धासुराः पाप्मना विविधुस्तस्मात्तेनोभयꣳ शृणोति श्रवणीयं चाश्रवणीयं च पाप्मना ह्येतद्विद्धम् ॥ ५ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaश्रोत्रम्śrotramउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रिरेcakrireतत्tatहhaअसुराःasurāḥपाप्मनाpāpmanāविविधुःvividhuḥतस्मात्tasmātतेनtenaउभयम्ubhayamशृणोतिśṛṇotiश्रवणीयम्śravaṇīyamचcaअश्रवणीयम्aśravaṇīyamचcaपाप्मनाpāpmanāहिhiएतत्etatविद्धम्viddham

अन्वय

अथ ह श्रोत्रम् उद्गीथम् उपासाञ्चक्रिरे । तत् ह असुराः पाप्मना विविधुः । तस्मात् तेन उभयम्, श्रवणीयम् च अश्रवणीयम् च, शृणोति । हि एतत् पाप्मना विद्धम् [अस्ति] ।

Passage 2.6

अथ ह मन उद्गीथमुपासांचक्रिरे तद्धासुराः पाप्मना विविधुस्तस्मात्तेनोभयꣳ संकल्पते संकल्पनीयं चासंकल्पनीयं च पाप्मना ह्येतद्विद्धम् ॥ ६ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaमनःmanaḥउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रिरेcakrireतत्tatहhaअसुराःasurāḥपाप्मनाpāpmanāविविधुःvividhuḥतस्मात्tasmātतेनtenaउभयम्ubhayamसंकल्पतेsaṃkalpateसंकल्पनीयम्saṃkalpanīyamचcaअसंकल्पनीयम्asaṃkalpanīyamचcaपाप्मनाpāpmanāहिhiएतत्etatविद्धम्viddham

अन्वय

अथ ह मनः उद्गीथम् उपासाञ्चक्रिरे । तत् ह असुराः पाप्मना विविधुः । तस्मात् तेन उभयम्, सङ्कल्पनीयम् च असङ्कल्पनीयम् च, सङ्कल्पते । हि एतत् पाप्मना विद्धम् [अस्ति] ।

Passage 2.7

अथ ह य एवायं मुख्यः प्राणस्तमुद्गीथमुपासांचक्रिरे तꣳ हासुरा ऋत्वा विदध्वंसुर्यथाश्मानमाखणमृत्वा विध्वꣳ सेतैवम् ॥ ७ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaयःyaḥएवevaअयम्ayamमुख्यःmukhyaḥप्राणःprāṇaḥतम्tamउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रिरेcakrireतम्tamहhaअसुराःasurāḥऋत्वाṛtvāविदध्वंसुःvidadhvaṃsuḥयथाyathāअश्मानम्aśmānamआखणम्ākhaṇamऋत्वाṛtvāविध्वंसेतvidhvaṃsetaएवम्evam

अन्वय

अथ ह यः एव अयम् मुख्यः प्राणः [अस्ति], तम् उद्गीथम् उपासाञ्चक्रिरे । तम् ह असुराः ऋत्वा विदध्वंसुः । यथा आखणम् अश्मानम् ऋत्वा [आघातकर्ता] विध्वंसेत, एवम् [विदध्वंसुः] ।

Passage 2.8

यथाश्मानमाखणमृत्वा विध्वꣳ सत एवꣳ हैव स विध्वꣳसते य एवंविदि पापं कामयते यश्चैनमभिदासति स एषोऽश्माखणः ॥ ८ ॥

पदच्छेद

यथाyathāअश्मानम्aśmānamआखणम्ākhaṇamऋत्वाṛtvāविध्वंसतेvidhvaṃsateएवम्evamहhaएवevaसःsaḥविध्वंसतेvidhvaṃsateयःyaḥएवंविदिevaṃvidiपापम्pāpamकामयतेkāmayateयःyaḥचcaएनम्enamअभिदासतिabhidāsatiसःsaḥएषःeṣaḥअश्माखणःaśmākhaṇaḥ

Passage 2.9

नैवैतेन सुरभि न दुर्गन्धि विजानात्यपहतपाप्मा ह्येष तेन यदश्नाति यत्पिबति तेनेतरान्प्राणानवति एतमु एवान्ततोऽवित्त्वोत्क्रामति व्याददात्येवान्तत इति ॥ ९ ॥

पदच्छेद

नnaएवevaएतेनetenaसुरभिsurabhiनnaदुर्गन्धिdurgandhiविजानातिvijānātiअपहतपाप्माapahatapāpmāहिhiएषःeṣaḥतेनtenaयत्yatअश्नातिaśnātiयत्yatपिबतिpibatiतेनtenaइतरान्itarānप्राणान्prāṇānअवतिavatiएतम्etamउuएवevaअन्ततःantataḥअवित्त्वाavittvāउत्क्रामतिutkrāmatiव्याददातिvyādadātiएवevaअन्ततःantataḥइतिiti

अन्वय

एतेन [मुख्यप्राणेन लोकः] सुरभि न एव, दुर्गन्धि न विजानाति । एषः हि अपहतपाप्मा [अस्ति] । [लोकः] तेन यत् अश्नाति, यत् पिबति, तेन [अशितेन पीतेन मुख्यप्राणः] इतरान् प्राणान् अवति । एतम् उ एव [मुख्यप्राणम्, तस्य अन्नपानवृत्तिम्] अन्ततः अवित्त्वा [घ्राणादिप्राणसमुदायः] उत्क्रामति; अन्ततः [पुरुषः आस्यम्] व्याददाति एव इति ।

Passage 2.10

तꣳ हाङ्गिरा उद्गीथमुपासाञ्चक्र एतमु एवाङ्गिरसं मन्यन्तेऽङ्गानां यद्रसः ॥ १० ॥

पदच्छेद

तम्tamहhaअङ्गिराःaṅgirāḥउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रेcakreएतम्etamउuएवevaआङ्गिरसम्āṅgirasamमन्यन्तेmanyanteअङ्गानाम्aṅgānāmयत्yatरसःrasaḥ

अन्वय

अङ्गिराः तम् ह उद्गीथम् उपासाञ्चक्रे । एतम् उ एव अङ्गिरसम् मन्यन्ते, यत् अङ्गानाम् रसः [अस्ति] ।

Passage 2.11

तेन तꣳ ह बृहस्पतिरुद्गीथमुपासाञ्चक्र एतमु एव बृहस्पतिं मन्यन्ते वाग्घि बृहती तस्या एष पतिः ॥ ११ ॥

पदच्छेद

तेनtenaतम्tamहhaबृहस्पतिःbṛhaspatiḥउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रेcakreएतम्etamउuएवevaबृहस्पतिम्bṛhaspatimमन्यन्तेmanyanteवाक्vākहिhiबृहतीbṛhatīतस्याःtasyāḥएषःeṣaḥपतिःpatiḥ

अन्वय

तेन बृहस्पतिः तम् ह उद्गीथम् उपासाञ्चक्रे । एतम् उ एव बृहस्पतिम् मन्यन्ते । हि वाक् बृहती [अस्ति]; एषः तस्याः पतिः [अस्ति] ।

Passage 2.12

तेन तꣳ हायास्य उद्गीथमुपासाञ्चक्र एतमु एवायास्यं मन्यन्त आस्याद्यदयते ॥ १२ ॥

पदच्छेद

तेनtenaतम्tamहhaआयास्यःāyāsyaḥउद्गीथम्udgīthamउपासाम्upāsāmचक्रेcakreएतम्etamउuएवevaआयास्यम्āyāsyamमन्यन्तेmanyanteआस्यात्āsyātयत्yatअयतेayate

अन्वय

तेन आयास्यः तम् ह उद्गीथम् उपासाञ्चक्रे । एतम् उ एव आयास्यम् मन्यन्ते, यत् आस्यात् अयते ।

Passage 2.13

तेन तꣳ ह बको दाल्भ्यो विदाञ्चकार । स ह नैमिशीयानामुद्गाता बभूव स ह स्मैभ्यः कामानागायति ॥ १३ ॥

पदच्छेद

तेनtenaतम्tamहhaबकःbakaḥदाल्भ्यःdālbhyaḥविदाम्vidāmचकारcakāraसःsaḥहhaनैमिशीयानाम्naimiśīyānāmउद्गाताudgātāबभूवbabhūvaसःsaḥहhaस्मsmaएभ्यःebhyaḥकामान्kāmānआगायतिāgāyati

अन्वय

तेन दाल्भ्यः बकः तम् ह विदाञ्चकार । सः ह नैमिशीयानाम् उद्गाता बभूव; सः ह स्म एभ्यः कामान् आगायति ।

Passage 2.14

आगाता ह वै कामानां भवति य एतदेवं विद्वानक्षरमुद्गीथमुपास्त इत्यध्यात्मम् ॥ १४ ॥

पदच्छेद

आगाताāgātāहhaवैvaiकामानाम्kāmānāmभवतिbhavatiयःyaḥएतत्etatएवम्evamविद्वान्vidvānअक्षरम्akṣaramउद्गीथम्udgīthamउपास्तेupāsteइतिitiअध्यात्मम्adhyātmam

अन्वय

यः एतत् एवम् विद्वान् अक्षरम् उद्गीथम् उपास्ते, [सः] कामानाम् आगाता ह वै भवति इति । अध्यात्मम् [उक्तम्] ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · अध्याय 1, खण्ड 2

Read the whole section →