Sunday Meditation· Open to Everyone

अध्याय 4, खण्ड 10

संस्कृत

Passage 66.1

उपकोसलो ह वै कामलायनः सत्यकामे जाबाले ब्रह्मचार्यमुवास तस्य ह द्वादशवार्षाण्यग्नीन्परिचचार स ह स्मान्यानन्तेवासिनः समावर्तयꣳस्तं ह स्मैव न समावर्तयति ॥ १ ॥

पदच्छेद

उपकोसलःupakosalaḥहhaवैvaiकामलायनःkāmalāyanaḥसत्यकामेsatyakāmeजाबालेjābāleब्रह्मचार्यम्brahmacāryamउवासuvāsaतस्यtasyaहhaद्वादशवार्षाणिdvādaśavārṣāṇiअग्नीन्agnīnपरिचचारparicacāraसःsaḥहhaस्मsmaअन्यान्anyānअन्तेवासिनःantevāsinaḥसमावर्तयन्samāvartayanतम्tamहhaस्मsmaएवevaनnaसमावर्तयतिsamāvartayati

Passage 66.2

तं जायोवाच तप्तो ब्रह्मचारी कुशलमग्नीन्परिचचारीन्मा त्वाग्नयः परिप्रवोचन्प्रब्रूह्यस्मा इति तस्मै हाप्रोच्यैव प्रवासाञ्चक्रे ॥ २ ॥

पदच्छेद

तम्tamजायाjāyāउवाचuvācaतप्तःtaptaḥब्रह्मचारीbrahmacārīकुशलम्kuśalamअग्नीन्agnīnपरिचचारीत्paricacārītमाmāत्वाtvāअग्नयःagnayaḥपरिप्रवोचन्paripravocanप्रब्रूहिprabrūhiअस्मैasmaiइतिitiतस्मैtasmaiहhaअप्रोच्यaprocyaएवevaप्रवासाम्pravāsāmचक्रेcakre

अन्वय

तम् [आचार्यम्] जाया उवाच—ब्रह्मचारी तप्तः [अस्ति]; अग्नीन् कुशलम् परिचचारीत् । त्वा अग्नयः मा परिप्रवोचन् । अस्मै प्रब्रूहि इति । [आचार्यः] तस्मै ह अप्रोच्य एव प्रवासाञ्चक्रे ।

Passage 66.3

स ह व्याधिनानशितुं दध्रे तमाचार्यजायोवाच ब्रह्मचारिन्नशान किं नु नाश्नासीति स होवाच बहव इमेऽस्मिन्पुरुषे कामा नानात्यया व्याधिभिः प्रतिपूर्णोऽस्मि नाशिष्यामीति ॥ ३ ॥

पदच्छेद

सःsaḥहhaव्याधिनाvyādhināअनशितुम्anaśitumदध्रेdadhreतम्tamआचार्यजायाācāryajāyāउवाचuvācaब्रह्मचारिन्brahmacārinअशानaśānaकिम्kimनुnuनnaअश्नासिaśnāsiइतिitiसःsaḥहhaउवाचuvācaबहवःbahavaḥइमेimeअस्मिन्asminपुरुषेpuruṣeकामाःkāmāḥनानात्ययाःnānātyayāḥव्याधिभिःvyādhibhiḥप्रतिपूर्णःpratipūrṇaḥअस्मिasmiनnaअशिष्यामिaśiṣyāmiइतिiti

अन्वय

सः ह [उपकोसलः] व्याधिना अनशितुम् दध्रे । तम् आचार्यजाया उवाच—ब्रह्मचारिन्, अशान; किम् नु न अश्नासि इति । सः ह उवाच—अस्मिन् पुरुषे इमे बहवः कामाः [सन्ति]; नानात्ययाः [व्याधयः सन्ति]; [तैः] व्याधिभिः प्रतिपूर्णः अस्मि; न अशिष्यामि इति ।

Passage 66.4

अथ हाग्नयः समूदिरे तप्तो ब्रह्मचारी कुशलं नः पर्यचारीद्धन्तास्मै प्रब्रवामेति तस्मै होचुः ॥ ४ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaअग्नयःagnayaḥसमूदिरेsamūdireतप्तःtaptaḥब्रह्मचारीbrahmacārīकुशलम्kuśalamनःnaḥपर्यचारीत्paryacārītहन्तhantaअस्मैasmaiप्रब्रवामprabravāmaइतिitiतस्मैtasmaiहhaऊचुःūcuḥ

अन्वय

अथ ह अग्नयः समूदिरे—ब्रह्मचारी तप्तः [अस्ति]; नः कुशलम् पर्यचारीत् । हन्त, अस्मै प्रब्रवाम इति । [ते] तस्मै ह ऊचुः ।

Passage 66.5

प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्मेति स होवाच विजानाम्यहं यत्प्राणो ब्रह्म कं च तु खं च न विजानामीति ते होचुर्यद्वाव कं तदेव खं यदेव खं तदेव कमिति प्राणं च हास्मै तदाकाशं चोचुः ॥ ५ ॥

पदच्छेद

प्राणःprāṇaḥब्रह्मbrahmaकम्kamब्रह्मbrahmaखम्khamब्रह्मbrahmaइतिitiसःsaḥहhaउवाचuvācaविजानामिvijānāmiअहम्ahamयत्yatप्राणःprāṇaḥब्रह्मbrahmaकम्kamचcaतुtuखम्khamचcaनnaविजानामिvijānāmiइतिitiतेteहhaऊचुःūcuḥयत्yatवावvāvaकम्kamतत्tatएवevaखम्khamयत्yatएवevaखम्khamतत्tatएवevaकम्kamइतिitiप्राणम्prāṇamचcaहhaअस्मैasmaiतत्tatआकाशम्ākāśamचcaऊचुःūcuḥ

अन्वय

[अग्नयः ऊचुः—] प्राणः ब्रह्म [अस्ति]; कम् ब्रह्म [अस्ति]; खम् ब्रह्म [अस्ति] इति । सः ह उवाच—यत् प्राणः ब्रह्म [अस्ति], [तत्] अहम् विजानामि । तु कम् च खम् च न विजानामि इति । ते ह ऊचुः—यत् वाव कम्, तत् एव खम्; यत् एव खम्, तत् एव कम् इति । [ते] अस्मै ह प्राणम् च तदाकाशम् च ऊचुः ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · अध्याय 4, खण्ड 10

Read the whole section →