Sunday Meditation· Open to Everyone

अध्याय 8, खण्ड 6

संस्कृत

Passage 145.1

अथ या एता हृदयस्य नाड्यस्ताः पिङ्गलस्याणिम्नस्तिष्ठन्ति शुक्लस्य नीलस्य पीतस्य लोहितस्येत्यसौ वा आदित्यः पिङ्गल एष शुक्ल एष नील एष पीत एष लोहितः ॥ १ ॥

पदच्छेद

अथathaयाःyāḥएताःetāḥहृदयस्यhṛdayasyaनाड्यःnāḍyaḥताःtāḥपिङ्गलस्यpiṅgalasyaअणिम्नःaṇimnaḥतिष्ठन्तिtiṣṭhantiशुक्लस्यśuklasyaनीलस्यnīlasyaपीतस्यpītasyaलोहितस्यlohitasyaइतिitiअसौasauवैvaiआदित्यःādityaḥपिङ्गलःpiṅgalaḥएषःeṣaḥशुक्लःśuklaḥएषःeṣaḥनीलःnīlaḥएषःeṣaḥपीतःpītaḥएषःeṣaḥलोहितःlohitaḥ

अन्वय

अथ याः एताः हृदयस्य नाड्यः, ताः पिङ्गलस्य अणिम्नः [रसस्य पूर्णाः] तिष्ठन्ति; शुक्लस्य, नीलस्य, पीतस्य, लोहितस्य [रसस्य पूर्णाः तिष्ठन्ति] इति । असौ वै आदित्यः पिङ्गलः [अस्ति]; एषः शुक्लः, एषः नीलः, एषः पीतः, एषः लोहितः [अस्ति] ।

Passage 145.2

तद्यथा महापथ आतत उभौ ग्रामौ गच्छतीमं चामुं चैवमेवैता आदित्यस्य रश्मय उभौ लोकौ गच्छन्तीमं चामुं चामुष्मादादित्यात्प्रतायन्ते ता आसु नाडीषु सृप्ता आभ्यो नाडीभ्यः प्रतायन्ते तेऽमुष्मिन्नादित्ये सृप्ताः ॥ २ ॥

पदच्छेद

तत्tatयथाyathāमहापथःmahāpathaḥआततःātataḥउभौubhauग्रामौgrāmauगच्छतिgacchatiइमम्imamचcaअमुम्amumचcaएवम्evamएवevaएताःetāḥआदित्यस्यādityasyaरश्मयःraśmayaḥउभौubhauलोकौlokauगच्छन्तिgacchantiइमम्imamचcaअमुम्amumचcaअमुष्मात्amuṣmātआदित्यात्ādityātप्रतायन्तेpratāyanteताःtāḥआसुāsuनाडीषुnāḍīṣuसृप्ताःsṛptāḥआभ्यःābhyaḥनाडीभ्यःnāḍībhyaḥप्रतायन्तेpratāyanteतेteअमुष्मिन्amuṣminआदित्येādityeसृप्ताःsṛptāḥ

अन्वय

तत् यथा आततः महापथः उभौ ग्रामौ इमम् च अमुम् च गच्छति, एवम् एव एताः आदित्यस्य रश्मयः उभौ लोकौ इमम् च अमुम् च गच्छन्ति । अमुष्मात् आदित्यात् प्रतायन्ते; ताः आसु नाडीषु सृप्ताः [सन्ति] । आभ्यः नाडीभ्यः प्रतायन्ते; ते अमुष्मिन् आदित्ये सृप्ताः [सन्ति] ।

Passage 145.3

तद्यत्रैतत्सुप्तः समस्तः सम्प्रसन्नः स्वप्नं न विजानात्यासु तदा नाडीषु सृप्तो भवति तं न कश्चन पाप्मा स्पृशति तेजसा हि तदा सम्पन्नो भवति ॥ ३ ॥

पदच्छेद

तत्tatयत्रyatraएतत्etatसुप्तःsuptaḥसमस्तःsamastaḥसम्प्रसन्नःsamprasannaḥस्वप्नम्svapnamनnaविजानातिvijānātiआसुāsuतदाtadāनाडीषुnāḍīṣuसृप्तःsṛptaḥभवतिbhavatiतम्tamनnaकश्चनkaścanaपाप्माpāpmāस्पृशतिspṛśatiतेजसाtejasāहिhiतदाtadāसम्पन्नःsampannaḥभवतिbhavati

अन्वय

तत् यत्र एतत् सुप्तः समस्तः सम्प्रसन्नः स्वप्नम् न विजानाति, तदा आसु नाडीषु सृप्तः भवति । तम् न कश्चन पाप्मा स्पृशति; हि तदा तेजसा सम्पन्नः भवति ।

Passage 145.4

अथ यत्रैतदबलिमानं नीतो भवति तमभित आसीना आहुर्जानासि मां जानासि मामिति स यावदस्माच्छरीरादनुत्क्रान्तो भवति तावज्जानाति ॥ ४ ॥

पदच्छेद

अथathaयत्रyatraएतत्etatअबलिमानम्abalimānamनीतःnītaḥभवतिbhavatiतम्tamअभितःabhitaḥआसीनाःāsīnāḥआहुःāhuḥजानासिjānāsiमाम्māmजानासिjānāsiमाम्māmइतिitiसःsaḥयावत्yāvatअस्मात्asmātशरीरात्śarīrātअनुत्क्रान्तःanutkrāntaḥभवतिbhavatiतावत्tāvatजानातिjānāti

अन्वय

अथ यत्र एतत् अबलिमानम् नीतः भवति, तम् अभितः आसीनाः जानासि माम्, जानासि माम् इति आहुः । सः यावत् अस्मात् शरीरात् अनुत्क्रान्तः भवति, तावत् जानाति ।

Passage 145.5

अथ यत्रैतदस्माच्छरीरादुत्क्रामत्यथैतैरेव रश्मिभिरूर्ध्वमाक्रमते स ओमिति वा होद्वा मीयते स यावत्क्षिप्येन्मनस्तावदादित्यं गच्छत्येतद्वै खलु लोकद्वारं विदुषां प्रपदनं निरोधोऽविदुषाम् ॥ ५ ॥

पदच्छेद

अथathaयत्रyatraएतत्etatअस्मात्asmātशरीरात्śarīrātउत्क्रामतिutkrāmatiअथathaएतैःetaiḥएवevaरश्मिभिःraśmibhiḥऊर्ध्वम्ūrdhvamआक्रमतेākramateसःsaḥओम्omइतिitiवाvāहhaउत्utवाvāमीयतेmīyateसःsaḥयावत्yāvatक्षिप्येत्kṣipyetमनःmanaḥतावत्tāvatआदित्यम्ādityamगच्छतिgacchatiएतत्etatवैvaiखलुkhaluलोकद्वारम्lokadvāramविदुषाम्viduṣāmप्रपदनम्prapadanamनिरोधःnirodhaḥअविदुषाम्aviduṣām

Passage 145.6

तदेष श्लोकः। शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका । तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्त्युत्क्रमणे भवन्ति ॥ ६ ॥

पदच्छेद

तत्tatएषःeṣaḥश्लोकःślokaḥशतम्śatamचcaएकाekāचcaहृदयस्यhṛdayasyaनाड्यःnāḍyaḥतासाम्tāsāmमूर्धानम्mūrdhānamअभिनिःसृताabhiniḥsṛtāएकाekāतयाtayāऊर्ध्वम्ūrdhvamआयन्āyanअमृतत्वम्amṛtatvamएतिetiविष्वङ्viṣvaṅअन्याःanyāḥउत्क्रमणेutkramaṇeभवन्तिbhavantiउत्क्रमणेutkramaṇeभवन्तिbhavanti

अन्वय

तत् एषः श्लोकः [अस्ति]—हृदयस्य शतम् च एका च नाड्यः [सन्ति] । तासाम् एका मूर्धानम् अभिनिःसृता [अस्ति] । तया ऊर्ध्वम् आयन् अमृतत्वम् एति । अन्याः विष्वक् उत्क्रमणे भवन्ति; उत्क्रमणे भवन्ति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · अध्याय 8, खण्ड 6

Read the whole section →