Sunday Meditation· Open to Everyone

अध्याय 4, खण्ड 3

संस्कृत

Passage 59.1

वायुर्वाव संवर्गो यदा वा अग्निरुद्वायति वायुमेवाप्येति यदा सूर्योऽस्तमेति वायुमेवाप्येति यदा चन्द्रोऽस्तमेति वायुमेवाप्येति ॥ १ ॥

पदच्छेद

वायुःvāyuḥवावvāvaसंवर्गःsaṃvargaḥयदाyadāवैvaiअग्निःagniḥउद्वायतिudvāyatiवायुम्vāyumएवevaअप्येतिapyetiयदाyadāसूर्यःsūryaḥअस्तम्astamएतिetiवायुम्vāyumएवevaअप्येतिapyetiयदाyadāचन्द्रःcandraḥअस्तम्astamएतिetiवायुम्vāyumएवevaअप्येतिapyeti

अन्वय

वायुः वाव संवर्गः [अस्ति] । यदा वा अग्निः उद्वायति, [तदा] वायुम् एव अप्येति । यदा सूर्यः अस्तम् एति, [तदा] वायुम् एव अप्येति । यदा चन्द्रः अस्तम् एति, [तदा] वायुम् एव अप्येति ।

Passage 59.2

यदाप उच्छुष्यन्ति वायुमेवापियन्ति वायुर्ह्येवैतान्सर्वान्संवृङ्क्त इत्यधिदैवतम् ॥ २ ॥

पदच्छेद

यदाyadāआपःāpaḥउच्छुष्यन्तिucchuṣyantiवायुम्vāyumएवevaअपियन्तिapiyantiवायुःvāyuḥहिhiएवevaएतान्etānसर्वान्sarvānसंवृङ्क्तेsaṃvṛṅkteइतिitiअधिदैवतम्adhidaivatam

अन्वय

यदा आपः उच्छुष्यन्ति, [तदा] वायुम् एव अपियन्ति । हि वायुः एव एतान् सर्वान् संवृङ्क्ते । इति अधिदैवतम् ।

Passage 59.3

अथाध्यात्मं प्राणो वाव संवर्गः स यदा स्वपिति प्राणमेव वागप्येति प्राणं चक्षुः प्राणꣳ श्रोत्रं प्राणं मनः प्राणो ह्येवैतान्सर्वान्संवृङ्क्त इति ॥ ३ ॥

पदच्छेद

अथathaअध्यात्मम्adhyātmamप्राणःprāṇaḥवावvāvaसंवर्गःsaṃvargaḥसःsaḥयदाyadāस्वपितिsvapitiप्राणम्prāṇamएवevaवाक्vākअप्येतिapyetiप्राणम्prāṇamचक्षुःcakṣuḥप्राणम्prāṇamश्रोत्रम्śrotramप्राणम्prāṇamमनःmanaḥप्राणःprāṇaḥहिhiएवevaएतान्etānसर्वान्sarvānसंवृङ्क्तेsaṃvṛṅkteइतिiti

अन्वय

अथ अध्यात्मम्—प्राणः वाव संवर्गः [अस्ति] । सः यदा स्वपिति, [तदा] वाक् प्राणम् एव अप्येति; चक्षुः प्राणम् [अप्येति]; श्रोत्रम् प्राणम् [अप्येति]; मनः प्राणम् [अप्येति] । हि प्राणः एव एतान् सर्वान् संवृङ्क्ते इति ।

Passage 59.4

तौ वा एतौ द्वौ संवर्गौ वायुरेव देवेषु प्राणः प्राणेषु ॥ ४ ॥

पदच्छेद

तौtauवैvaiएतौetauद्वौdvauसंवर्गौsaṃvargauवायुःvāyuḥएवevaदेवेषुdeveṣuप्राणःprāṇaḥप्राणेषुprāṇeṣu

अन्वय

तौ वा एतौ द्वौ संवर्गौ [स्तः]—देवेषु वायुः एव [संवर्गः अस्ति]; प्राणेषु प्राणः [संवर्गः अस्ति] ।

Passage 59.5

अथ ह शौनकं च कापेयमभिप्रतारिणं च काक्षसेनिं परिविष्यमाणौ ब्रह्मचारी बिभिक्षे तस्मा उ ह न ददतुः ॥ ५ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaशौनकम्śaunakamचcaकापेयम्kāpeyamअभिप्रतारिणम्abhipratāriṇamचcaकाक्षसेनिम्kākṣasenimपरिविष्यमाणौpariviṣyamāṇauब्रह्मचारीbrahmacārīबिभिक्षेbibhikṣeतस्मैtasmaiउuहhaनnaददतुःdadatuḥ

अन्वय

अथ ह ब्रह्मचारी परिविष्यमाणौ कापेयम् शौनकम् च काक्षसेनिम् अभिप्रतारिणम् च बिभिक्षे । तस्मै उ ह [तौ] न ददतुः ।

Passage 59.6

स होवाच महात्मनश्चतुरो देव एकः कः स जगार भुवनस्य गोपास्तं कापेय नाभिपश्यन्ति मर्त्या अभिप्रतारिन्बहुधा वसन्तं यस्मै वा एतदन्नं तस्मा एतन्न दत्तमिति ॥ ६ ॥

पदच्छेद

सःsaḥहhaउवाचuvācaमहात्मनःmahātmanaḥचतुरःcaturaḥदेवःdevaḥएकःekaḥकःkaḥसःsaḥजगारjagāraभुवनस्यbhuvanasyaगोपाःgopāḥतम्tamकापेयkāpeyaनnaअभिपश्यन्तिabhipaśyantiमर्त्याःmartyāḥअभिप्रतारिन्abhipratārinबहुधाbahudhāवसन्तम्vasantamयस्मैyasmaiवैvaiएतत्etatअन्नम्annamतस्मैtasmaiएतत्etatनnaदत्तम्dattamइतिiti

अन्वय

सः ह उवाच—भुवनस्य गोपाः एकः देवः चतुरः महात्मनः जगार; सः कः [अस्ति] । कापेय, अभिप्रतारिन्, मर्त्याः बहुधा वसन्तम् तम् न अभिपश्यन्ति । यस्मै वा एतत् अन्नम् [अस्ति], तस्मै एतत् न दत्तम् इति ।

Passage 59.7

तदु ह शौनकः कापेयः प्रतिमन्वानः प्रत्येयायात्मा देवानां जनिता प्रजानाꣳ हिरण्यदꣳष्ट्रो बभसोऽनसूरिर्महान्तमस्य महिमानमाहुरनद्यमानो यदनन्नमत्तीति वै वयं ब्रह्मचारिन्नेदमुपास्महे दत्तास्मै भिक्षामिति ॥ ७ ॥

पदच्छेद

तत्tatउuहhaशौनकःśaunakaḥकापेयःkāpeyaḥप्रतिमन्वानःpratimanvānaḥप्रत्येयायpratyeyāyaआत्माātmāदेवानाम्devānāmजनिताjanitāप्रजानाम्prajānāmहिरण्यदंष्ट्रःhiraṇyadaṃṣṭraḥबभसःbabhasaḥअनसूरिःanasūriḥमहान्तम्mahāntamअस्यasyaमहिमानम्mahimānamआहुःāhuḥअनद्यमानःanadyamānaḥयत्yatअनन्नम्anannamअत्तिattiइतिitiवैvaiवयम्vayamब्रह्मचारिन्brahmacārinआāइदम्idamउपास्महेupāsmaheदत्तdattaअस्मैasmaiभिक्षाम्bhikṣāmइतिiti

अन्वय

कापेयः शौनकः तत् उ ह प्रतिमन्वानः प्रत्येयाय । [सः] देवानाम् आत्मा, प्रजानाम् जनिता, हिरण्यदंष्ट्रः बभसः अनसूरिः [अस्ति] । यत् [यस्मात् सः] अनद्यमानः अनन्नम् अत्ति, [तस्मात्] अस्य महिमानम् महान्तम् आहुः इति । ब्रह्मचारिन्, वै वयम् इदम् आ उपास्महे । अस्मै भिक्षाम् दत्त इति [भृत्यान् अवोचत्] ।

Passage 59.8

तस्म उ ह ददुस्ते वा एते पञ्चान्ये पञ्चान्ये दश सन्तस्तत्कृतं तस्मात्सर्वासु दिक्ष्वन्नमेव दश कृतꣳ सैषा विराडन्नादी तयेदꣳ सर्वं दृष्टꣳ सर्वमस्येदं दृष्टं भवत्यन्नादो भवति य एवं वेद य एवं वेद ॥ ८ ॥

पदच्छेद

तस्मैtasmaiउuहhaददुःdaduḥतेteवैvaiएतेeteपञ्चpañcaअन्येanyeपञ्चpañcaअन्येanyeदशdaśaसन्तःsantaḥतत्tatकृतम्kṛtamतस्मात्tasmātसर्वासुsarvāsuदिक्षुdikṣuअन्नम्annamएवevaदशdaśaकृतम्kṛtamसाsāएषाeṣāविराट्virāṭअन्नादीannādīतयाtayāइदम्idamसर्वम्sarvamदृष्टम्dṛṣṭamसर्वम्sarvamअस्यasyaइदम्idamदृष्टम्dṛṣṭamभवतिbhavatiअन्नादःannādaḥभवतिbhavatiयःyaḥएवम्evamवेदvedaयःyaḥएवम्evamवेदveda

अन्वय

तस्मै उ ह ददुः । ते वै एते अन्ये पञ्च अन्ये पञ्च दश सन्तः; तत् कृतम् [भवति] । तस्मात् सर्वासु दिक्षु अन्नम् एव दश [अस्ति]; [तत्] कृतम् [भवति] । सा एषा विराट् अन्नादी [अस्ति] । तया इदम् सर्वम् दृष्टम् [अस्ति] । यः एवम् वेद, यः एवम् वेद, अस्य इदम् सर्वम् दृष्टम् भवति; [सः] अन्नादः भवति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · अध्याय 4, खण्ड 3

Read the whole section →