Passage 103.3
अपाँसोम्य पीयमानानां योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति स प्राणो भवति ॥ ३ ॥
पदच्छेद
अपाम्apāmसोम्यsomyaपीयमानानाम्pīyamānānāmयःyaḥअणिमाaṇimāसःsaḥऊर्ध्वःūrdhvaḥसमुदीषतिsamudīṣatiसःsaḥप्राणःprāṇaḥभवतिbhavati
अन्वय
सोम्य, पीयमानानाम् अपाम् यः अणिमा [अस्ति], सः ऊर्ध्वः समुदीषति; सः प्राणः भवति ।
हिन्दी अर्थ
“प्रिय, पिए जा रहे जल का जो सूक्ष्म सार है, वह ऊपर उठता है और प्राण बन जाता है।”
English meaning
“My dear, the subtle essence of water being drunk rises upward and becomes vital breath.”
व्याख्या
अपाम् और पीयमानानाम् बहुवचन जल के लिए हैं, जबकि अणिमा का सूक्ष्म सार एकवचन है। प्राण को इस शिक्षा की जीवनधारक शक्ति के अर्थ में रखा गया है।
Explanation
The plural apām and pīyamānānām describe the waters, while their subtle essence is singular. Prāṇa retains its role as life-sustaining vitality in this teaching.
संदर्भ
जल और प्राण के सम्बन्ध को वही मथन-दृष्टान्त आगे बढ़ाता है।
Context
The same churning analogy continues the account of water and vital breath.