Passage 21.2
यदुदिति स उद्गीथो यत्प्रतीति स प्रतिहारो यदुपेति स उपद्रवो यन्नीति तन्निधनम् ॥ २ ॥
पदच्छेद
यत्yatउत्utइतिitiसःsaḥउद्गीथःudgīthaḥयत्yatप्रतिpratiइतिitiसःsaḥप्रतिहारःpratihāraḥयत्yatउपupaइतिitiसःsaḥउपद्रवःupadravaḥयत्yatनिniइतिitiतत्tatनिधनम्nidhanam
अन्वय
यत् उद् इति [भवति], सः उद्गीथः [अस्ति] । यत् प्रति इति [भवति], सः प्रतिहारः [अस्ति] । यत् उप इति [भवति], सः उपद्रवः [अस्ति] । यत् नि इति [भवति], तत् निधनम् [अस्ति] ।
हिन्दी अर्थ
जो “उत्” है वह उद्गीथ है, जो “प्रति” है वह प्रतिहार है, जो “उप” है वह उपद्रव है और जो “नि” है वह निधन है।
English meaning
Ut is udgītha, prati is pratihāra, upa is upadrava, and ni is nidhana.
व्याख्या
उपद्रव यहाँ सामगान का तकनीकी अंग है, विपत्ति नहीं। उद्धृत उत् अगले स्वर के कारण पाठ में उद् होता है।
Explanation
Upadrava here names a technical portion of the chant, not a calamity. The quoted ut becomes ud before the following vowel in the continuous text.
संदर्भ
अब साम के सात अंगों की उपासना आरम्भ होती है। वाणी के छोटे ध्वनि-रूपों को सात अंगों के नामों से जोड़ा जाता है।
Context
Contemplation of the seven-part Sāman now begins. Short speech sounds are connected with the names of its seven portions.