Passage 111.3
स य एषोऽणिमैतदात्म्यमिदँ सर्वं तत्सत्यँ स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो इति भूय एव मा भगवान्विज्ञापयत्विति तथा सोम्येति होवाच ॥ ३ ॥
पदच्छेद
अन्वय
[पिता], सः यः एषः अणिमा [अस्ति], इदम् सर्वम् एतदात्म्यम् [अस्ति]; तत् सत्यम् [अस्ति]; सः आत्मा [अस्ति]; श्वेतकेतो, तत् त्वम् असि इति [उवाच] । [सः], भगवान् मा भूयः एव विज्ञापयतु इति [उवाच] । [पिता], तथा, सोम्य इति ह उवाच ।
हिन्दी अर्थ
“वह जो यह सूक्ष्म सार है, इस सबका आत्मा वही है। वही सत्य है, वही आत्मा है। श्वेतकेतु, वह तुम हो।” श्वेतकेतु ने कहा, “भगवन्, मुझे और समझाइए।” उन्होंने कहा, “ऐसा ही होगा, प्रिय।”
English meaning
“That subtle essence: all this has that as its self. That is the real; that is the self. You are that, Śvetaketu.” Śvetaketu said, “Please, sir, make me understand further.” He replied, “So I shall, my dear.”
व्याख्या
पुत्र का फिर पूछना गुरु की भूमिका को अन्ध-स्वीकृति तक सीमित नहीं करता। प्रश्न, उदाहरण और समझ इस संवाद में बार-बार साथ आते हैं। आत्मा और सत् का सम्बन्ध वही है, लेकिन उसे समझाने का माध्यम बदला है।
Explanation
The son’s renewed question prevents the teacher’s role from being reduced to unthinking acceptance. Questioning, examples, and understanding repeatedly work together in this dialogue. The relation of self and Being is unchanged, but its illustration has shifted.
संदर्भ
गुरु और मार्ग के उदाहरण के बाद परिचित सूत्र का पुनरुच्चारण होता है।
Context
After the teacher-and-journey example, the familiar formula is pronounced again.