Passage 96.2
उदाने तृप्यति त्वक्तृप्यति त्वचि तृप्यन्त्यां वायुस्तृप्यति वायौ तृप्यत्याकाशस्तृप्यत्याकाशे तृप्यति यत्किञ्च वायुश्चाकाशश्चाधितिष्ठतस्तत्तृप्यति तस्यानु तृप्तिं तृप्यति प्रजया पशुभिरन्नाद्येन तेजसा ब्रह्मवर्चसेन ॥ २ ॥
पदच्छेद
अन्वय
उदाने तृप्यति त्वक् तृप्यति; त्वचि तृप्यन्त्याम् वायुः तृप्यति; वायौ तृप्यति आकाशः तृप्यति; आकाशे तृप्यति वायुः च आकाशः च यत् किञ्च अधितिष्ठतः, तत् तृप्यति । तस्य तृप्तिम् अनु [सः] प्रजया पशुभिः अन्नाद्येन तेजसा ब्रह्मवर्चसेन तृप्यति ।
हिन्दी अर्थ
उदान के तृप्त होने पर त्वचा को तृप्ति मिलती है; त्वचा की तृप्ति पर वायु को तृप्ति मिलती है; वायु की तृप्ति पर आकाश को तृप्ति मिलती है। आकाश की तृप्ति होने पर जिस किसी पर वायु और आकाश अधिष्ठित हैं, वह सब तृप्त होता है। उसकी तृप्ति के साथ उपासक सन्तान, पशुओं, अन्न-भोग, तेज और वैदिक विद्या के तेज से तृप्त होता है।
English meaning
When udāna is satisfied, the skin is satisfied; when the skin is satisfied, wind is satisfied; when wind is satisfied, space is satisfied. When space is satisfied, everything over which wind and space preside is satisfied. Following that satisfaction, the contemplator is satisfied with offspring, livestock, the enjoyment of food, radiance, and the radiance of sacred learning.
व्याख्या
उदान, त्वचा, वायु और आकाश इस पद की विशिष्ट कड़ी हैं। अन्त में पाँच फल अलग हैं; तेज और ब्रह्मवर्चस् समानार्थी मानकर एक नहीं किए गए हैं। यह उपासना की विश्व-शरीर समानता है, शारीरिक क्रिया का वैज्ञानिक मानचित्र नहीं।
Explanation
Udāna, the skin, wind and space form this passage’s distinctive sequence. Five results follow; radiance and the radiance of sacred learning are not treated as identical. These are contemplative body–cosmos correspondences, not a scientific map of physiology.
संदर्भ
उदान की अन्तिम शृंखला त्वचा, वायु और आकाश को जोड़ती है।
Context
The final chain, for udāna, joins skin, wind and space.