Shloka 2.1
सञ्जय उवाच तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् । विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥२-१॥
पदच्छेद
सञ्जयःsañjayaḥउवाचuvācaतम्tamतथाtathāकृपयाkṛpayāआविष्टम्āviṣṭamअश्रु-पूर्ण-आकुल-ईक्षणम्aśru-pūrṇa-ākula-īkṣaṇamविषीदन्तम्viṣīdantamइदम्idamवाक्यम्vākyamउवाचuvācaमधुसूदनःmadhusūdanaḥ
अन्वय
सञ्जयः उवाच—मधुसूदनः तथा कृपया आविष्टम् अश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् विषीदन्तम् तम् इदम् वाक्यम् उवाच ।
हिन्दी अर्थ
संजय ने कहा: करुणा से भरकर दुखी हुए अर्जुन की आँखें आँसुओं से भरी और व्याकुल थीं। उन्हें देखकर मधुसूदन ने यह कहा।
English meaning
Sanjaya says: Seeing Arjuna overcome by compassion and sorrow, his eyes troubled and filled with tears, Madhusudana spoke these words to him.
प्रसंग
अर्जुन के धनुष छोड़ देने के बाद संजय उनकी दशा बताते हैं।
सरल व्याख्या
आँसू और करुणा उनकी उलझन की तीव्रता दिखाते हैं; कृष्ण का उत्तर इसी दशा से शुरू होता है।
Context
After Arjuna puts down his bow, Sanjaya describes his condition.
Simple explanation
His tears and compassion reveal the depth of his conflict; Krishna’s response begins from that distress.