Shloka 2.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥२-५८॥
पदच्छेद
यदाyadāसंहरतेsaṃharateचcaअयम्ayamकूर्मःkūrmaḥअङ्गानिaṅgāniइवivaसर्वशःsarvaśaḥइन्द्रियाणिindriyāṇiइन्द्रिय-अर्थेभ्यःindriya-arthebhyaḥतस्यtasyaप्रज्ञाprajñāप्रतिष्ठिताpratiṣṭhitā
अन्वय
यदा च अयम् इन्द्रियार्थेभ्यः इन्द्रियाणि सर्वशः संहरते, कूर्मः अङ्गानि [संहरते] इव, तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता [अस्ति] ।
हिन्दी अर्थ
जब मनुष्य इन्द्रियों को उनके विषयों से वैसे समेट लेता है जैसे कछुआ अपने अंग समेटता है, तब उसकी प्रज्ञा स्थिर होती है।
English meaning
When one draws the senses back from their objects, as a tortoise withdraws its limbs, one’s wisdom is firmly established.
प्रसंग
इन्द्रिय-संयम को कछुए की उपमा से समझाया जाता है।
सरल व्याख्या
उपमा जरूरत पड़ने पर विषय से हट सकने की क्षमता बताती है, संसार से घृणा नहीं।
Context
The tortoise illustrates governance of the senses.
Simple explanation
The image conveys the ability to withdraw when needed, rather than hatred of the world.