Sections

Wisdom
Upanishads
Brihadaranyaka Upanishad
Reader section 24
Passage 24.28

अध्याय ४, ब्राह्मण ३

संस्कृतहिंदीEnglish

Passage 24.28

यद्वै तन्न मनुते मन्वानो वै तन्न मनुते । न हि मन्तुर्मतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् । न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यन्मन्वीत ॥ २८ ॥

पदच्छेद

यत्yatवैvaiतत्tatनnaमनुतेmanuteमन्वानःmanvānaḥवैvaiतत्tatनnaमनुतेmanuteनnaहिhiमन्तुःmantuḥमतेःmateḥविपरिलोपःviparilopaḥविद्यतेvidyateअविनाशित्वात्avināśitvātनnaतुtuतत्tatद्वितीयम्dvitīyamअस्तिastiततःtataḥअन्यत्anyatविभक्तम्vibhaktamयत्yatमन्वीतmanvīta

अन्वय

यत् वै तत् [तत्र सः] न मनुते, मन्वानः वै तत् [तत्र सः] न मनुते । हि मन्तुः मतेः अविनाशित्वात् विपरिलोपः न विद्यते । तु ततः [आत्मनः] अन्यत् विभक्तम् तत् द्वितीयम् न अस्ति, यत् [सः] मन्वीत ।

हिन्दी अर्थ

जब कहा जाता है कि वह नहीं सोचता, तब वह सोचने वाला होते हुए भी नहीं सोचता। सोचने वाला की सोचने की शक्ति का लोप नहीं होता, क्योंकि वह अविनाशी है। पर उससे अलग, विभक्त कोई दूसरी वस्तु नहीं है जिसे वह अनुभव करे।

English meaning

When it is said that it does not think, it is still thinking, though not thinking an object. The thinker’s capacity for thinking is not lost, for it is imperishable. There is no second thing, separate and distinct from it, for it to think.