Sections

Wisdom
Upanishads
Brihadaranyaka Upanishad
Reader section 24
Passage 24.26

अध्याय ४, ब्राह्मण ३

संस्कृतहिंदीEnglish

Passage 24.26

यद्वै तन्न वदति वदन् वै तन्न वदति । न हि वक्तुर्वक्तेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् । न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्वदेत् ॥ २६ ॥

पदच्छेद

यत्yatवैvaiतत्tatनnaवदतिvadatiवदन्vadanवैvaiतत्tatनnaवदतिvadatiनnaहिhiवक्तुःvaktuḥवक्तेःvakteḥविपरिलोपःviparilopaḥविद्यतेvidyateअविनाशित्वात्avināśitvātनnaतुtuतत्tatद्वितीयम्dvitīyamअस्तिastiततःtataḥअन्यत्anyatविभक्तम्vibhaktamयत्yatवदेत्vadet

अन्वय

यत् वै तत् [तत्र सः] न वदति, वदन् वै तत् [तत्र सः] न वदति । हि वक्तुः वक्तेः अविनाशित्वात् विपरिलोपः न विद्यते । तु ततः [आत्मनः] अन्यत् विभक्तम् तत् द्वितीयम् न अस्ति, यत् [सः] वदेत् ।

हिन्दी अर्थ

जब कहा जाता है कि वह नहीं बोलता, तब वह बोलने वाला होते हुए भी नहीं बोलता। बोलने वाला की बोलने की शक्ति का लोप नहीं होता, क्योंकि वह अविनाशी है। पर उससे अलग, विभक्त कोई दूसरी वस्तु नहीं है जिसे वह अनुभव करे।

English meaning

When it is said that it does not speak, it is still speaking, though not speaking an object. The speaker’s capacity for speaking is not lost, for it is imperishable. There is no second thing, separate and distinct from it, for it to speak of.