Sections

Wisdom
Upanishads
Brihadaranyaka Upanishad
Reader section 24
Passage 24.27

अध्याय ४, ब्राह्मण ३

संस्कृतहिंदीEnglish

Passage 24.27

यद्वै तन्न शृणोति शृण्वन् वै तन्न शृणोति । न हि श्रोतुः श्रुतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् । न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यच्छृणुयात् ॥ २७ ॥

पदच्छेद

यत्yatवैvaiतत्tatनnaशृणोतिśṛṇotiशृण्वन्śṛṇvanवैvaiतत्tatनnaशृणोतिśṛṇotiनnaहिhiश्रोतुःśrotuḥश्रुतेःśruteḥविपरिलोपःviparilopaḥविद्यतेvidyateअविनाशित्वात्avināśitvātनnaतुtuतत्tatद्वितीयम्dvitīyamअस्तिastiततःtataḥअन्यत्anyatविभक्तम्vibhaktamयत्yatशृणुयात्śṛṇuyāt

अन्वय

यत् वै तत् [तत्र सः] न शृणोति, शृण्वन् वै तत् [तत्र सः] न शृणोति । हि श्रोतुः श्रुतेः अविनाशित्वात् विपरिलोपः न विद्यते । तु ततः [आत्मनः] अन्यत् विभक्तम् तत् द्वितीयम् न अस्ति, यत् [सः] शृणुयात् ।

हिन्दी अर्थ

जब कहा जाता है कि वह नहीं सुनता, तब वह सुनने वाला होते हुए भी नहीं सुनता। सुनने वाला की सुनने की शक्ति का लोप नहीं होता, क्योंकि वह अविनाशी है। पर उससे अलग, विभक्त कोई दूसरी वस्तु नहीं है जिसे वह अनुभव करे।

English meaning

When it is said that it does not hear, it is still hearing, though not hearing an object. The hearer’s capacity for hearing is not lost, for it is imperishable. There is no second thing, separate and distinct from it, for it to hear.