Shloka 11.32
श्रीभगवानुवाच कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः । ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ॥११-३२॥
पदच्छेद
श्रीभगवान्śrībhagavānउवाचuvācaकालःkālaḥअस्मिasmiलोक-क्षय-कृत्loka-kṣaya-kṛtप्रवृद्धःpravṛddhaḥलोकान्lokānसमाहर्तुम्samāhartumइहihaप्रवृत्तःpravṛttaḥऋतेṛteअपिapiत्वाम्tvāmनnaभविष्यन्तिbhaviṣyantiसर्वेsarveयेyeअवस्थिताःavasthitāḥप्रत्यनीकेषुpratyanīkeṣuयोधाःyodhāḥ
अन्वय
श्रीभगवान् उवाच-प्रवृद्धः लोकक्षयकृत् कालः अस्मि; इह लोकान् समाहर्तुम् प्रवृत्तः [अस्मि] । ये योधाः प्रत्यनीकेषु अवस्थिताः [सन्ति], ते सर्वे त्वाम् ऋते अपि न भविष्यन्ति ।
हिन्दी अर्थ
भगवान ने कहा: मैं लोकों का क्षय करने वाला, प्रबल काल हूँ, जो यहाँ लोकों को समेटने में प्रवृत्त है। तुम्हारे बिना भी विरोधी सेनाओं में खड़े ये सभी योद्धा नहीं रहेंगे।
English meaning
The Lord says: I am Time, grown mighty in bringing worlds to their end, now engaged in gathering them in. Even without you, all these warriors arrayed in the opposing ranks will cease to be.
प्रसंग
अर्जुन के प्रश्न का उत्तर कृष्ण ‘काल’ के रूप में अपना परिचय देकर देते हैं।
सरल व्याख्या
योद्धाओं का नाश अर्जुन की व्यक्तिगत इच्छा से बड़े कालक्रम में रखा जाता है।
Context
Krishna answers Arjuna's question by identifying himself here as time.
Simple explanation
The warriors' destruction is placed within a movement larger than Arjuna's individual wishes.