Passage 44.6
स होवाच दैवेषु वै गौतम तद्वरेषु । मानुषाणां ब्रूहीति ॥ ६ ॥
पदच्छेद
सःsaḥहhaउवाचuvācaदैवेषुdaiveṣuवैvaiगौतमgautamaतत्tatवरेषुvareṣuमानुषाणाम्mānuṣāṇāmब्रूहिbrūhiइतिiti
अन्वय
सः [राजा] ह, गौतम, तत् दैवेषु वै वरेषु [अस्ति]; मानुषाणाम् [वराणाम् अन्यतमम्] ब्रूहि इति उवाच ।
हिन्दी अर्थ
राजा ने कहा, “गौतम, वह तो दैवी वरों में है। मानवीय वरों में से कोई माँगिए।”
English meaning
The king said, “Gautama, that belongs among divine boons. Ask for one of the human boons.”
व्याख्या
दैव और मानुष का भेद विद्या तथा सांसारिक सम्पत्ति के मूल्य-अन्तर को उभारता है। यह अभी अंतिम अस्वीकार नहीं; अगले संवाद में शिक्षा का सम्बन्ध स्थापित होगा।
Explanation
The divine/human distinction emphasizes the contrast between knowledge and worldly possessions. It is not a final refusal; the next exchange establishes a teaching relationship.
संदर्भ
राजा माँगी गई विद्या को साधारण राजकीय दान से अलग रखते हैं और दूसरे वर की ओर मोड़ते हैं।
Context
The king distinguishes the requested knowledge from an ordinary royal gift and redirects Gautama toward another boon.