Passage 44.10
पर्जन्यो वा अग्निर्गौतम । तस्य संवत्सर एव समित् । अभ्राणि धूमः । विद्युदर्चिः । अशनिरङ्गाराः । ह्रादुनयो विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः सोमं राजानं जुह्वति । तस्या आहुत्यै वृष्टिः संभवति ॥ १० ॥
पदच्छेद
अन्वय
गौतम, पर्जन्यः वा अग्निः [अस्ति] । तस्य संवत्सरः एव समित् [अस्ति]; अभ्राणि धूमः [सन्ति]; विद्युत् अर्चिः [अस्ति]; अशनिः अङ्गाराः [अस्ति]; ह्रादुनयः विष्फुलिङ्गाः [सन्ति] । तस्मिन् एतस्मिन् अग्नौ देवाः सोमम् राजानम् जुह्वति; तस्याः आहुत्यै वृष्टिः सम्भवति ।
हिन्दी अर्थ
“गौतम, पर्जन्य अग्नि है। संवत्सर ही उसकी समिधा है; बादल धुआँ हैं; बिजली ज्वाला है; वज्रपात अंगारे हैं; गर्जन चिनगारियाँ हैं। देवता इस अग्नि में राजा सोम की आहुति देते हैं। उस आहुति से वर्षा उत्पन्न होती है।”
English meaning
“Gautama, the rain-bearing power is a fire. The year is its fuel; clouds are its smoke; lightning is its flame; the thunderbolt is its embers; the rumblings of thunder are its sparks. In this fire the gods offer King Soma. From that offering rain arises.”
व्याख्या
बिजली, वज्रपात और गर्जन अलग-अलग स्थान पाते हैं; इन्हें एक ही “तूफान” में समेटना संरचना मिटा देता। संवत्सर वर्षा के कालचक्र को समिधा बनाता है।
Explanation
Lightning, the thunderbolt and thunder occupy separate positions; collapsing them into “a storm” would erase the structure. The year supplies the temporal cycle as fuel.
संदर्भ
दूसरी अग्नि वर्षा के देवत्व पर्जन्य में देखी जाती है। पहले चरण का सोम अब अगली आहुति बनता है।
Context
The second fire is seen in Parjanya, the divine rain-bearing power. Soma from the first stage becomes the next offering.