Passage 19.16
अथाध्यात्मम् । यः प्राणे तिष्ठन् प्राणादन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणमन्तरो यमयति एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ १६ ॥
पदच्छेद
अन्वय
अथ अध्यात्मम् । यः प्राणे तिष्ठन् प्राणात् अन्तरः [अस्ति], यम् प्राणः न वेद, यस्य प्राणः शरीरम् [अस्ति], यः अन्तरः प्राणम् यमयति, एषः ते आत्मा अन्तर्यामी अमृतः [अस्ति] ।
हिन्दी अर्थ
अब व्यक्ति के भीतर के विषय में: जो प्राण में स्थित है, प्राण के भीतर है, जिसका ज्ञान प्राण को नहीं है, जिसका शरीर प्राण है और जो प्राण को भीतर से नियन्त्रित करता है, वही तुम्हारा आत्मा, अमर अन्तर्यामी है।
English meaning
Now concerning the individual: The one who stands in the vital breath, who is within the vital breath, whom the vital breath does not know, whose body is constituted by the vital breath, and who rules the vital breath from within: that is your Self, the immortal inner ruler.
व्याख्या
अध्यात्म का अर्थ यहाँ व्यक्ति के भीतर की शक्तियों का क्षेत्र है। प्राण के भीतर अन्तर्यामी कहकर जीवन-क्रिया और उसे आधार देने वाला आत्मा अलग किए जाते हैं।
Explanation
Adhyatma here introduces the powers within the individual. The ruler within breath distinguishes vital activity from its inward ground.
संदर्भ
अन्तर्यामी-क्रम में अब प्राण का वर्णन है।
Context
The inner-ruler sequence now concerns the vital breath.