Sunday Meditation· Open to Everyone

अध्याय २, ब्राह्मण ५

संस्कृत

Passage 11.1

इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्यां पृथिव्यां तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यस्चायमध्यात्मं शारीरस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ १ ॥

पदच्छेद

इयम्iyamपृथिवीpṛthivīसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यैasyaiपृथिव्यैpṛthivyaiसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्याम्asyāmपृथिव्याम्pṛthivyāmतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamशारीरःśārīraḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

इयम् पृथिवी सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्याम् पृथिव्याम् यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् शारीरः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.2

इमा आपः सर्वेषां भूतानां मधु । आसामपां सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमास्वप्सु तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं रैतसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २ ॥

पदच्छेद

इमाःimāḥआपःāpaḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuआसाम्āsāmअपाम्apāmसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamआसुāsuअप्सुapsuतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamरैतसःraitasaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

इमाः आपः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [सन्ति] । आसाम् अपाम् सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । आसु अप्सु यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् रैतसः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.3

अयमग्निः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्याग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं वाङ्मयस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ३ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamअग्निःagniḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaअग्नेःagneḥसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminअग्नौagnauतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamवाङ्मयःvāṅmayaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

अयम् अग्निः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य अग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् अग्नौ यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् वाङ्मयः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.4

अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन् वायौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं प्राणस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदं अमृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ४ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamवायुःvāyuḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaवायोःvāyoḥसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminवायौvāyauतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamप्राणःprāṇaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

अयम् वायुः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् वायौ यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् प्राणः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.5

अयमादित्यः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यादित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन्नादित्ये तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं चाक्षुषस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ५ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamआदित्यःādityaḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaआदित्यस्यādityasyaसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminआदित्येādityeतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamचाक्षुषःcākṣuṣaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

अयम् आदित्यः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य आदित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् आदित्ये यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् चाक्षुषः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.6

इमा दिशः सर्वेषां भूतानां मधु । आसां दिशां सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमासु दिक्षु तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ६ ॥

पदच्छेद

इमाःimāḥदिशःdiśaḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuआसाम्āsāmदिशाम्diśāmसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamआसुāsuदिक्षुdikṣuतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamश्रौत्रःśrautraḥप्रातिश्रुत्कःprātiśrutkaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

इमाः दिशः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [सन्ति] । आसाम् दिशाम् सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । आसु दिक्षु यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.7

अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मध्व् । अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन् चन्द्रे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं मानसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मेदममृतम् । इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ७ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamचन्द्रःcandraḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaचन्द्रस्यcandrasyaसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminचन्द्रेcandreतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamमानसःmānasaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

Passage 11.8

इयं विद्युत्सर्वेषां भूतानं मधु । अस्यै विद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्यां विद्युति तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं तैजसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ८ ॥

पदच्छेद

इयम्iyamविद्युत्vidyutसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यैasyaiविद्युतःvidyutaḥसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्याम्asyāmविद्युतिvidyutiतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamतैजसःtaijasaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

Passage 11.9

अयं स्तनयित्नुः सर्वेषां भुतानां मधु । अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन्स्तनयित्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं शाब्दः सौवरस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ९ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamस्तनयित्नुःstanayitnuḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaस्तनयित्नोःstanayitnoḥसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminस्तनयित्नौstanayitnauतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamशाब्दःśābdaḥसौवरःsauvaraḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

Passage 11.10

अयमाकाशः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्याकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन्नाकाशे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं हृद्याकाशस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ १० ॥

पदच्छेद

अयम्ayamआकाशःākāśaḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaआकाशस्यākāśasyaसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminआकाशेākāśeतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamहृद्याकाशःhṛdyākāśaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

अयम् आकाशः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य आकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् आकाशे यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् हृद्याकाशः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.11

अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन् धर्मे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं धार्मस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ११ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamधर्मःdharmaḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaधर्मस्यdharmasyaसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminधर्मेdharmeतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamधार्मःdhārmaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

अयम् धर्मः सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् धर्मे यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् धार्मः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.12

इदं सत्यं सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन् सत्ये तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं सात्यस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ १२ ॥

पदच्छेद

इदम्idamसत्यम्satyamसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaसत्यस्यsatyasyaसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminसत्येsatyeतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamसात्यःsātyaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

इदम् सत्यम् सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् सत्ये यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् सात्यः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.13

इदं मानुषं सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन्मानुषे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं मानुषस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ १३ ॥

पदच्छेद

इदम्idamमानुषम्mānuṣamसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaमानुषस्यmānuṣasyaसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminमानुषेmānuṣeतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamअध्यात्मम्adhyātmamमानुषःmānuṣaḥतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

इदम् मानुषम् सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् मानुषे यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अध्यात्मम् यः च अयम् मानुषः तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.14

अयमात्मा सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यात्मनः सर्वाणि भूतानि मधु । यश्चायमस्मिन्नात्मनि तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमात्मा तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा । इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ १४ ॥

पदच्छेद

अयम्ayamआत्माātmāसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmमधुmadhuअस्यasyaआत्मनःātmanaḥसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniमधुmadhuयःyaḥचcaअयम्ayamअस्मिन्asminआत्मनिātmaniतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥयःyaḥचcaअयम्ayamआत्माātmāतेजोमयःtejomayaḥअमृतमयःamṛtamayaḥपुरुषःpuruṣaḥअयम्ayamएवevaसःsaḥयःyaḥअयम्ayamआत्माātmāइदम्idamअमृतम्amṛtamइदम्idamब्रह्मbrahmaइदम्idamसर्वम्sarvam

अन्वय

अयम् आत्मा सर्वेषाम् भूतानाम् मधु [अस्ति] । अस्य आत्मनः सर्वाणि भूतानि मधु [सन्ति] । अस्मिन् आत्मनि यः च अयम् तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], यः च अयम् आत्मा तेजोमयः अमृतमयः पुरुषः [अस्ति], अयम् एव सः [अस्ति], यः अयम् आत्मा [अस्ति] । इदम् अमृतम् [अस्ति]; इदम् ब्रह्म [अस्ति]; इदम् सर्वम् [अस्ति] ।

Passage 11.15

स वा अयमात्मा सर्वेषां अधिपतिः सर्वेषां भूतानां राजा । तद्यथा रथनाभौ च रथनेमौ चाराः सर्वे समर्पिताः । एवमेवास्मिन्नात्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एत आत्मानः समर्पिताः ॥ १५ ॥

पदच्छेद

सःsaḥवैvaiअयम्ayamआत्माātmāसर्वेषाम्sarveṣāmअधिपतिःadhipatiḥसर्वेषाम्sarveṣāmभूतानाम्bhūtānāmराजाrājāतत्tatयथाyathāरथनाभौrathanābhauचcaरथनेमौrathanemauचcaअराःarāḥसर्वेsarveसमर्पिताःsamarpitāḥएवम्evamएवevaअस्मिन्asminआत्मनिātmaniसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniसर्वेsarveदेवाःdevāḥसर्वेsarveलोकाःlokāḥसर्वेsarveप्राणाःprāṇāḥसर्वेsarveएतेeteआत्मानःātmānaḥसमर्पिताःsamarpitāḥ

अन्वय

सः वै अयम् आत्मा सर्वेषाम् अधिपतिः सर्वेषाम् भूतानाम् राजा [अस्ति] । तत् यथा सर्वे अराः रथनाभौ च रथनेमौ च समर्पिताः [सन्ति], एवम् एव अस्मिन् आत्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्वे एते आत्मानः समर्पिताः [सन्ति] ।

Passage 11.16

इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच । तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् । दध्यङ्ह यन्मध्वाथर्वणो वामश्वस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाचेति ॥ १६ ॥

पदच्छेद

इदम्idamवैvaiतत्tatमधुmadhuदध्यङ्dadhyaṅआथर्वणःātharvaṇaḥअश्विभ्याम्aśvibhyāmउवाचuvācaतत्tatएतत्etatऋषिःṛṣiḥपश्यन्paśyanअवोचत्avocatतत्tatवाम्vāmनराnarāसनयेsanayeदंसःdaṃsaḥउग्रम्ugramआविःāviḥकृणोमिkṛṇomiतन्यतुःtanyatuḥनnaवृष्टिम्vṛṣṭimदध्यङ्dadhyaṅहhaयत्yatमधुmadhuआथर्वणःātharvaṇaḥवाम्vāmअश्वस्यaśvasyaशीर्ष्णाśīrṣṇāप्रpraयत्yatईम्īmउवाचuvācaइतिiti

Passage 11.17

इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच । तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् आथर्वणायाश्विनौ दधीचेऽश्व्यं शिरः प्रत्यैरयतम् । स वां मधु प्र वोचदृतायन् त्वाष्ट्रं यद्दस्रावपिकक्ष्यं वामिति ॥ १७ ॥

पदच्छेद

इदम्idamवैvaiतत्tatमधुmadhuदध्यङ्dadhyaṅआथर्वणःātharvaṇaḥअश्विभ्याम्aśvibhyāmउवाचuvācaतत्tatएतत्etatऋषिःṛṣiḥपश्यन्paśyanअवोचत्avocatआथर्वणायātharvaṇāyaअश्विनौaśvinauदधीचेdadhīceअश्व्यम्aśvyamशिरःśiraḥप्रतिpratiऐरयतम्airayatamसःsaḥवाम्vāmमधुmadhuप्रpraवोचत्vocatऋतायन्ṛtāyanत्वाष्ट्रम्tvāṣṭramयत्yatदस्रौdasrauअपिकक्ष्यम्apikakṣyamवाम्vāmइतिiti

Passage 11.18

इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच । तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् पुरश्चक्रे द्विपदः पुरश्चक्रे चतुष्पदः । पुरः स पक्षी भुत्वा पुरः पुरुष आविशदिति । स वा अयं पुरुषः सर्वासु पूर्षु पुरिशयः । नैनेन किं चनानावृतम् । नैनेन किं चनासंवृतम् ॥ १८ ॥

पदच्छेद

इदम्idamवैvaiतत्tatमधुmadhuदध्यङ्dadhyaṅआथर्वणःātharvaṇaḥअश्विभ्याम्aśvibhyāmउवाचuvācaतत्tatएतत्etatऋषिःṛṣiḥपश्यन्paśyanअवोचत्avocatपुरःpuraḥचक्रेcakreद्विपदःdvipadaḥपुरःpuraḥचक्रेcakreचतुष्पदःcatuṣpadaḥपुरःpuraḥसःsaḥपक्षीpakṣīभूत्वाbhūtvāपुरःpuraḥपुरुषःpuruṣaḥआविशत्āviśatइतिitiसःsaḥवैvaiअयम्ayamपुरुषःpuruṣaḥसर्वासुsarvāsuपूर्षुpūrṣuपुरिशयःpuriśayaḥनnaएनेनenenaकिम्kimचनcanaअनावृतम्anāvṛtamनnaएनेनenenaकिम्kimचनcanaअसंवृतम्asaṃvṛtam

Passage 11.19

इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच । तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् रूपंरूपं प्रतिरूपो बभूव तदस्य रूपं प्रतिचक्षणाय । इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते युक्ता ह्यस्य हरयः शता दशेति । अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्रणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद्ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यम् । अयमात्मा ब्रह्म सर्वानुभूः । इत्यनुशासनम् ॥ १९ ॥

पदच्छेद

इदम्idamवैvaiतत्tatमधुmadhuदध्यङ्dadhyaṅआथर्वणःātharvaṇaḥअश्विभ्याम्aśvibhyāmउवाचuvācaतत्tatएतत्etatऋषिःṛṣiḥपश्यन्paśyanअवोचत्avocatरूपम्rūpamरूपम्rūpamप्रतिरूपःpratirūpaḥबभूवbabhūvaतत्tatअस्यasyaरूपम्rūpamप्रतिचक्षणायpraticakṣaṇāyaइन्द्रःindraḥमायाभिःmāyābhiḥपुरुरूपःpururūpaḥईयतेīyateयुक्ताःyuktāḥहिhiअस्यasyaहरयःharayaḥशताśatāदशdaśaइतिitiअयम्ayamवैvaiहरयःharayaḥअयम्ayamवैvaiदशdaśaचcaसहस्राणिsahasrāṇiबहूनिbahūniचcaअनन्तानिanantāniचcaतत्tatएतत्etatब्रह्मbrahmaअपूर्वम्apūrvamअनपरम्anaparamअनन्तरम्anantaramअबाह्यम्abāhyamअयम्ayamआत्माātmāब्रह्मbrahmaसर्वानुभूःsarvānubhūḥइतिitiअनुशासनम्anuśāsanam

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · अध्याय २, ब्राह्मण ५

Read the whole section →