Sunday Meditation· Open to Everyone

अध्याय २, ब्राह्मण २

संस्कृत

Passage 8.1

यो ह वै शिशुं साधानं सप्रत्याधानं सस्थूणं सदामं वेद सप्त ह द्विषतो भ्रातृव्यानवरुणद्धि । अयं वाव शिशुर्योऽयं मध्यमः प्राणः । तस्येदमेवाधानमिदं प्रत्याधानं प्राणः स्थूणान्नं दाम ॥ १ ॥

पदच्छेद

यःyaḥहhaवैvaiशिशुम्śiśumसाधानम्sādhānamसप्रत्याधानम्sapratyādhānamसस्थूणम्sasthūṇamसदामम्sadāmamवेदvedaसप्तsaptaहhaद्विषतःdviṣataḥभ्रातृव्यान्bhrātṛvyānअवरुणद्धिavaruṇaddhiअयम्ayamवैvaiएवevaशिशुःśiśuḥयःyaḥअयम्ayamमध्यमःmadhyamaḥप्राणःprāṇaḥतस्यtasyaइदम्idamएवevaआधानम्ādhānamइदम्idamप्रत्याधानम्pratyādhānamप्राणःprāṇaḥस्थूणाsthūṇāअन्नम्annamदामdāma

अन्वय

यः ह वै साधानम् सप्रत्याधानम् सस्थूणम् सदामम् शिशुम् वेद, [सः] ह सप्त द्विषतः भ्रातृव्यान् अवरुणद्धि । यः अयम् मध्यमः प्राणः [अस्ति], अयम् वाव शिशुः [अस्ति] । तस्य इदम् एव आधानम् [अस्ति], इदम् प्रत्याधानम् [अस्ति]; प्राणः स्थूणा [अस्ति]; अन्नम् दाम [अस्ति] ।

Passage 8.2

तमेताः सप्ताक्षितय उपतिष्ठन्ते । तद्या इमा अक्षंल्लोहिन्यो राजयस्ताभिरेनं रुद्रोऽन्वायत्तः । अथ या अक्षन्नापस्ताभिः पर्जन्यः । या कनीनका तयादित्यः । यत्कृष्णं तेनाग्निर् । यच्छुक्लं तेनेन्द्रः । अधरयैनं वर्तन्या पृथिव्यन्वायत्ता । द्यौरुत्तरया । नास्यान्नं क्षीयते य एवं वेद ॥ २ ॥

पदच्छेद

तम्tamएताःetāḥसप्तsaptaअक्षितयःakṣitayaḥउपतिष्ठन्तेupatiṣṭhanteतत्tatयाःyāḥइमाःimāḥअक्षन्akṣanलोहिन्यःlohinyaḥराजयःrājayaḥताभिःtābhiḥएनम्enamरुद्रःrudraḥअन्वायत्तःanvāyattaḥअथathaयाःyāḥअक्षन्akṣanआपःāpaḥताभिःtābhiḥपर्जन्यःparjanyaḥयाyāकनीनकाkanīnakāतयाtayāआदित्यःādityaḥयत्yatकृष्णम्kṛṣṇamतेनtenaअग्निःagniḥयत्yatशुक्लम्śuklamतेनtenaइन्द्रःindraḥअधरयाadharayāएनम्enamवर्तन्याvartanyāपृथिवीpṛthivīअन्वायत्ताanvāyattāद्यौःdyauḥउत्तरयाuttarayāनnaअस्यasyaअन्नम्annamक्षीयतेkṣīyateयःyaḥएवम्evamवेदveda

अन्वय

एताः सप्त अक्षितयः तम् उपतिष्ठन्ते । तत् याः इमाः अक्षन् लोहिन्यः राजयः [सन्ति], ताभिः रुद्रः एनम् अन्वायत्तः [अस्ति] । अथ याः अक्षन् आपः [सन्ति], ताभिः पर्जन्यः [एनम् अन्वायत्तः अस्ति] । या कनीनका [अस्ति], तया आदित्यः [एनम् अन्वायत्तः अस्ति] । यत् कृष्णम् [अस्ति], तेन अग्निः [एनम् अन्वायत्तः अस्ति] । यत् शुक्लम् [अस्ति], तेन इन्द्रः [एनम् अन्वायत्तः अस्ति] । अधरया वर्तन्या पृथिवी एनम् अन्वायत्ता [अस्ति]; उत्तरया [वर्तन्या] द्यौः [एनम् अन्वायत्ता अस्ति] । यः एवम् वेद, अस्य अन्नम् न क्षीयते ।

Passage 8.3

तदेष श्लोको भवति अर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम् । तस्यासत ऋषयः सप्त तीरे वागष्टमी ब्रह्मणा संविदानेति । अर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्न इति । इदं तच्छिर एष ह्यर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नः । तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपमिति । प्राणा वै यशो विश्वरूपम् । प्राणानेतदाह । तस्यासत ऋषयः सप्त तीर इति । प्राणा वा ऋषयः । प्राणानेतदाह । वागष्टमी ब्रह्मणा संविदानेति । वाग्घ्यष्टमी ब्रह्मणा संवित्ते ॥ ३ ॥

पदच्छेद

तत्tatएषःeṣaḥश्लोकःślokaḥभवतिbhavatiअर्वाग्बिलःarvāgbilaḥचमसःcamasaḥऊर्ध्वबुध्नःūrdhvabudhnaḥतस्मिन्tasminयशःyaśaḥनिहितम्nihitamविश्वरूपम्viśvarūpamतस्यtasyaआसतेāsateऋषयःṛṣayaḥसप्तsaptaतीरेtīreवाक्vākअष्टमीaṣṭamīब्रह्मणाbrahmaṇāसंविदानाsaṃvidānāइतिitiअर्वाग्बिलःarvāgbilaḥचमसःcamasaḥऊर्ध्वबुध्नःūrdhvabudhnaḥइतिitiइदम्idamतत्tatशिरःśiraḥएषःeṣaḥहिhiअर्वाग्बिलःarvāgbilaḥचमसःcamasaḥऊर्ध्वबुध्नःūrdhvabudhnaḥतस्मिन्tasminयशःyaśaḥनिहितम्nihitamविश्वरूपम्viśvarūpamइतिitiप्राणाःprāṇāḥवैvaiयशःyaśaḥविश्वरूपम्viśvarūpamप्राणान्prāṇānएतत्etatआहāhaतस्यtasyaआसतेāsateऋषयःṛṣayaḥसप्तsaptaतीरेtīreइतिitiप्राणाःprāṇāḥवैvaiऋषयःṛṣayaḥप्राणान्prāṇānएतत्etatआहāhaवाक्vākअष्टमीaṣṭamīब्रह्मणाbrahmaṇāसंविदानाsaṃvidānāइतिitiवाक्vākहिhiअष्टमीaṣṭamīब्रह्मणाbrahmaṇāसंवित्तेsaṃvitte

अन्वय

तत् एषः श्लोकः भवति-अर्वाग्बिलः ऊर्ध्वबुध्नः चमसः [अस्ति]; तस्मिन् विश्वरूपम् यशः निहितम् [अस्ति] । तस्य तीरे सप्त ऋषयः आसत; वाक् अष्टमी ब्रह्मणा संविदाना [आसीत्] इति । अर्वाग्बिलः ऊर्ध्वबुध्नः चमसः इति-इदम् तत् शिरः [अस्ति]; हि एषः अर्वाग्बिलः ऊर्ध्वबुध्नः चमसः [अस्ति] । तस्मिन् विश्वरूपम् यशः निहितम् इति-प्राणाः वै विश्वरूपम् यशः [सन्ति]; एतत् प्राणान् आह । तस्य तीरे सप्त ऋषयः आसत इति-प्राणाः वा ऋषयः [सन्ति]; एतत् प्राणान् आह । वाक् अष्टमी ब्रह्मणा संविदाना इति-हि वाक् अष्टमी ब्रह्मणा संवित्ते ।

Passage 8.4

इमावेव गोतमभरद्वाजौ । अयमेव गोतमोऽयं भरद्वाजः । इमावेव विश्वामित्रजमदग्नी । अयमेव विश्वामित्रोऽयं जमदग्निः । इमावेव वसिष्ठकश्यपौ । अयमेव वसिष्ठोऽयं कश्यपः । वागेवात्रिः । वाचा ह्यन्नमद्यते । अत्तिर्ह वै नामैतद्यदत्रिरिति । सर्वस्यात्ता भवति । सर्वमस्यान्नं भवति य एवं वेद ॥ ४ ॥

पदच्छेद

इमौimauएवevaगोतमभरद्वाजौgotamabharadvājauअयम्ayamएवevaगोतमःgotamaḥअयम्ayamभरद्वाजःbharadvājaḥइमौimauएवevaविश्वामित्रजमदग्नीviśvāmitrajamadagnīअयम्ayamएवevaविश्वामित्रःviśvāmitraḥअयम्ayamजमदग्निःjamadagniḥइमौimauएवevaवसिष्ठकश्यपौvasiṣṭhakaśyapauअयम्ayamएवevaवसिष्ठःvasiṣṭhaḥअयम्ayamकश्यपःkaśyapaḥवाक्vākएवevaअत्रिःatriḥवाचाvācāहिhiअन्नम्annamअद्यतेadyateअत्तिःattiḥहhaवैvaiनामnāmaएतत्etatयत्yatअत्रिःatriḥइतिitiसर्वस्यsarvasyaअत्ताattāभवतिbhavatiसर्वम्sarvamअस्यasyaअन्नम्annamभवतिbhavatiयःyaḥएवम्evamवेदveda

अन्वय

इमौ एव गोतमभरद्वाजौ [स्तः] । अयम् एव गोतमः [अस्ति]; अयम् भरद्वाजः [अस्ति] । इमौ एव विश्वामित्रजमदग्नी [स्तः] । अयम् एव विश्वामित्रः [अस्ति]; अयम् जमदग्निः [अस्ति] । इमौ एव वसिष्ठकश्यपौ [स्तः] । अयम् एव वसिष्ठः [अस्ति]; अयम् कश्यपः [अस्ति] । वाक् एव अत्रिः [अस्ति] । हि वाचा अन्नम् अद्यते । यत् अत्रिः इति [उच्यते], एतत् ह वै अत्तिः नाम [अस्ति] । यः एवम् वेद, [सः] सर्वस्य अत्ता भवति; अस्य सर्वम् अन्नम् भवति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · अध्याय २, ब्राह्मण २

Read the whole section →