Passage 10.2
सा होवाच मैत्रेयी यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्कथं तेनामृता स्यामिति । नेति होवाच याज्ञवल्क्यः । यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् । अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ २ ॥
पदच्छेद
अन्वय
सा ह मैत्रेयी उवाच-भगोः, यत् नु मे इयम् सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्, तेन [अहम्] कथम् अमृता स्याम् इति । न इति ह याज्ञवल्क्यः उवाच । यथा एव उपकरणवताम् जीवितम् [अस्ति], तथा एव ते जीवितम् स्यात् । वित्तेन अमृतत्वस्य आशा तु न अस्ति इति ।
हिन्दी अर्थ
मैत्रेयी ने कहा: भगवन्, यदि धन से भरी यह पूरी पृथिवी मेरी हो, तो क्या उससे मैं अमर हो सकती हूँ? याज्ञवल्क्य ने कहा: नहीं। जैसे साधन-सम्पन्न लोगों का जीवन होता है, वैसा ही तुम्हारा जीवन होगा; पर धन से अमृतत्व की आशा नहीं है।
English meaning
Maitreyi asked, “Sir, if this whole earth, filled with wealth, belonged to me, could I become immortal through it?” Yajnavalkya said, “No. Your life would be like that of people who possess abundant resources; but there is no hope of immortality through wealth.”
व्याख्या
उत्तर धन के सांसारिक उपयोग को नहीं नकारता: उससे साधन-सम्पन्न जीवन सम्भव है। भेद जीवन की सुविधा और अमृतत्व के बीच है, इसलिए यह कथन धन के प्रत्येक उपयोग को व्यर्थ नहीं कहता।
Explanation
The answer does not deny wealth’s ordinary usefulness: it can support a well-provided life. It distinguishes material provision from immortality, rather than declaring every use of wealth worthless.
संदर्भ
मैत्रेयी बँटवारे के व्यावहारिक प्रश्न से अमृतत्व के प्रश्न की ओर संवाद मोड़ती हैं।
Context
Maitreyi turns the practical issue of division into a question about immortality.