Shloka 13.5
महाभूतान्यहंकारो बुद्धिरव्यक्तमेव च । इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥१३-५॥
पदच्छेद
महाभूतानिmahābhūtāniअहंकारःahaṃkāraḥबुद्धिःbuddhiḥअव्यक्तम्avyaktamएवevaचcaइन्द्रियाणिindriyāṇiदशdaśaएकम्ekamचcaपञ्चpañcaचcaइन्द्रियगोचराःindriyagocarāḥ
अन्वय
महाभूतानि अहंकारः बुद्धिः अव्यक्तम् एव च, दश इन्द्रियाणि एकम् च, पञ्च इन्द्रियगोचराः च [इति एतत् सविकारम् क्षेत्रम् समासेन उदाहृतम्] ।
हिन्दी अर्थ
पाँच महाभूत, अहंकार, बुद्धि, अव्यक्त प्रकृति, दस इन्द्रियाँ और एक मन, तथा इन्द्रियों के पाँच विषय—
English meaning
The great elements, ego, understanding and unmanifest nature; the ten senses with the mind as the eleventh, and the five objects of the senses—
प्रसंग
अब क्षेत्र में गिने जाने वाले तत्वों और अनुभव के साधनों की सूची शुरू होती है।
सरल व्याख्या
क्षेत्र केवल दिखाई देने वाले शरीर तक सीमित नहीं; बुद्धि और अहंकार भी उसमें गिने गए हैं।
Context
The list of the field's elements and the means of experience now begins.
Simple explanation
The field is not confined to the visible body; understanding and ego are included in it.