Passage 29.3
अथ हैनमसुरा ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति । तेभ्यो हैतदेवाक्षरमुवाच द इति । व्यज्ञासिष्टा३ इति । व्यज्ञासिष्मेति होचुः । दयध्वमिति न आत्थेति । ओमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति । तदेतदेवैषा दैवी वागनुवदति स्तनयित्नुर्द द द इति । दम्यत दत्त दयध्वमिति । तदेतत्त्रयं शिक्षेद्दमं दानं दयामिति ॥ ३ ॥
पदच्छेद
अन्वय
अथ ह असुराः एनम्, भवान् नः ब्रवीतु इति ऊचुः । [सः] तेभ्यः ह एतत् एव अक्षरम् द इति उवाच; व्यज्ञासिष्टा३ इति [पप्रच्छ] । [असुराः], व्यज्ञासिष्म इति ह ऊचुः; दयध्वम् इति नः आत्थ इति [ऊचुः] । [सः], ओम् इति ह उवाच; व्यज्ञासिष्ट इति [उवाच] । तत् एतत् एव एषा दैवी वाक् स्तनयित्नुः अनुवदति—द, द, द इति; दम्यत, दत्त, दयध्वम् इति । तत् एतत् त्रयम् शिक्षेत्—दमम्, दानम्, दयाम् इति ।
हिन्दी अर्थ
तब असुरों ने उनसे कहा, “आप हमें उपदेश दें।” उन्होंने उनसे वही अक्षर कहा, “द।” फिर पूछा, “समझे?” उन्होंने उत्तर दिया, “समझ गए। आपने हमसे कहा है, ‘दयालु बनो।’” उन्होंने कहा, “हाँ, तुम समझ गए।” वही बात यह दैवी वाणी, मेघ का गर्जन, “द, द, द” कहकर दुहराती है: “संयम रखो, दान दो, दया करो।” इसलिए इन तीनों का अभ्यास करना चाहिए: दम, दान और दया।
English meaning
Then the asuras said to him, “Please instruct us.” He spoke the same syllable, “da,” to them and asked, “Did you understand?” They replied, “We understood. You told us, ‘Be compassionate.’” He said, “Yes, you understood.” The divine voice of thunder repeats that very teaching as “da, da, da”: “Restrain yourselves, give, be compassionate.” One should therefore learn and practise these three: restraint, giving and compassion.
व्याख्या
दयध्वम् दया का आदेश है। अन्त का शिक्षेत् केवल अर्थ समझ लेने पर नहीं रुकता, बल्कि तीनों गुण सीखने का आग्रह करता है। इस निष्कर्ष में तीन समुदायों की शिक्षाएँ सबके लिए साथ रखी गई हैं।
Explanation
Dayadhvam is the command to show compassion. The closing sikset moves beyond recognizing a meaning to learning the three qualities. The conclusion presents the teachings to all three groups together.
संदर्भ
तीसरा प्रसंग असुरों की शिक्षा है। अन्त में गर्जन की ध्वनि तीनों कथाओं को एक संयुक्त नैतिक उपदेश में बाँधती है।
Context
The third episode concerns the asuras. Thunder then joins the three stories into a shared ethical teaching.