Sunday Meditation· Open to Everyone

कैवल्यपादः

संस्कृत

Sutra 4.1

जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः ।। ४.१ ।।

पदच्छेद

जन्म-औषधि-मन्त्र-तपस्-समाधि-जाःjanma-auṣadhi-mantra-tapas-samādhi-jāḥसिद्धयःsiddhayaḥ

अन्वय

सिद्धयः जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः [भवन्ति] ।

Sutra 4.2

जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात् ।। ४.२ ।।

पदच्छेद

जाति-अन्तर-परिणामःjāti-antara-pariṇāmaḥप्रकृति-आपूरात्prakṛti-āpūrāt

अन्वय

प्रकृत्यापूरात् जात्यन्तरपरिणामः [भवति] ।

Sutra 4.3

निमित्तं अप्रयोजकं प्रकृतीनां. वरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत् ।। ४.३ ।।

पदच्छेद

निमित्तम्nimittamअप्रयोजकम्aprayojakamप्रकृतीनाम्prakṛtīnāmवरण-भेदःvaraṇa-bhedaḥतुtuततःtataḥक्षेत्रिकवत्kṣetrikavat

अन्वय

निमित्तम् प्रकृतीनाम् अप्रयोजकम् [अस्ति]; ततः तु क्षेत्रिकवत् वरणभेदः [भवति] ।

Sutra 4.4

निर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात् ।। ४.४ ।।

पदच्छेद

निर्माण-चित्तानिnirmāṇa-cittāniअस्मिता-मात्रात्asmitā-mātrāt

अन्वय

अस्मितामात्रात् निर्माणचित्तानि [उत्पद्यन्ते] ।

Sutra 4.5

प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तं एकं अनेकेषां ।। ४.५ ।।

पदच्छेद

प्रवृत्ति-भेदेpravṛtti-bhedeप्रयोजकम्prayojakamचित्तम्cittamएकम्ekamअनेकेषाम्anekeṣām

अन्वय

प्रवृत्तिभेदे अनेकेषाम् [निर्माणचित्तानाम्] एकम् चित्तम् प्रयोजकम् [अस्ति] ।

Sutra 4.6

तत्र ध्यानजं अनाशयं ।। ४.६ ।।

पदच्छेद

तत्रtatraध्यान-जम्dhyāna-jamअनाशयम्anāśayam

अन्वय

तत्र ध्यानजम् [चित्तम्] अनाशयम् [अस्ति] ।

Sutra 4.7

कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस्. त्रिविधं इतरेषां ।। ४.७ ।।

पदच्छेद

कर्मkarmaअशुक्ल-अकृष्णम्aśukla-akṛṣṇamयोगिनःyoginaḥत्रिविधम्trividhamइतरेषाम्itareṣām

अन्वय

योगिनः कर्म अशुक्लाकृष्णम् [अस्ति]; इतरेषाम् [कर्म] त्रिविधम् [अस्ति] ।

Sutra 4.8

ततस्तद्विपाकानुगुणानां एवाभिव्यक्तिर्वासनानां ।। ४.८ ।।

पदच्छेद

ततःtataḥतद्-विपाक-अनुगुणानाम्tad-vipāka-anuguṇānāmएवevaअभिव्यक्तिःabhivyaktiḥवासनानाम्vāsanānām

अन्वय

ततः तत्-विपाकानुगुणानाम् एव वासनानाम् अभिव्यक्तिः [भवति] ।

Sutra 4.9

जातिदेशकालव्यवहितानां अप्यानन्तर्यं, स्मृतिसंस्कारयोरेकरूपत्वात् ।। ४.९ ।।

पदच्छेद

जाति-देश-काल-व्यवहितानाम्jāti-deśa-kāla-vyavahitānāmअपिapiआनन्तर्यम्ānantaryamस्मृति-संस्कारयोःsmṛti-saṃskārayoḥएक-रूपत्वात्eka-rūpatvāt

अन्वय

जातिदेशकालव्यवहितानाम् अपि [वासनानाम्] स्मृतिसंस्कारयोः एकरूपत्वात् आनन्तर्यम् [भवति] ।

Sutra 4.10

तासां अनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात् ।। ४.१० ।।

पदच्छेद

तासाम्tāsāmअनादित्वम्anāditvamचcaआशिषःāśiṣaḥनित्यत्वात्nityatvāt

अन्वय

आशिषः नित्यत्वात् तासाम् [वासनानाम्] अनादित्वम् च [अस्ति] ।

Sutra 4.11

हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वादेषां अभावे तदभावः ।। ४.११ ।।

पदच्छेद

हेतु-फल-आश्रय-आलम्बनैःhetu-phala-āśraya-ālambanaiḥसंगृहीतत्वात्saṃgṛhītatvātएषाम्eṣāmअभावेabhāveतद्-अभावःtad-abhāvaḥ

अन्वय

हेतुफलाश्रयालम्बनैः सङ्गृहीतत्वात् एषाम् [हेतुफलाश्रयालम्बनानाम्] अभावे तत्-अभावः [भवति] ।

Sutra 4.12

अतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्यध्वभेदाद्धर्माणां ।। ४.१२ ।।

पदच्छेद

अतीत-अनागतम्atīta-anāgatamस्वरूपतःsvarūpataḥअस्तिastiअध्व-भेदात्adhva-bhedātधर्माणाम्dharmāṇām

अन्वय

धर्माणाम् अध्वभेदात् अतीतानागतम् स्वरूपतः अस्ति ।

Sutra 4.13

ते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानः ।। ४.१३ ।।

पदच्छेद

तेteव्यक्त-सूक्ष्माःvyakta-sūkṣmāḥगुण-आत्मानःguṇa-ātmānaḥ

अन्वय

ते [धर्माः] व्यक्तसूक्ष्माः गुणात्मानः [सन्ति] ।

Sutra 4.14

परिणामैकत्वाद्वस्तुतत्त्वं ।। ४.१४ ।।

पदच्छेद

परिणाम-एकत्वात्pariṇāma-ekatvātवस्तु-तत्त्वम्vastu-tattvam

अन्वय

परिणामैकत्वात् वस्तुतत्त्वम् [अस्ति] ।

Sutra 4.15

वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाः ।। ४.१५ ।।

पदच्छेद

वस्तु-साम्येvastu-sāmyeचित्त-भेदात्citta-bhedātतयोःtayoḥविभक्तःvibhaktaḥपन्थाःpanthāḥ

अन्वय

वस्तुसाम्ये चित्तभेदात् तयोः [वस्तुचित्तयोः] पन्थाः विभक्तः [अस्ति] ।

Sutra 4.16

न चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं स्यात् ।। ४.१६ ।।

पदच्छेद

नnaचcaएक-चित्त-तन्त्रम्eka-citta-tantramवस्तुvastuतदप्रमाणकम्tadapramāṇakamतदाtadāकिम्kimस्यात्syāt

अन्वय

वस्तु एकचित्ततन्त्रम् न च [अस्ति] । [तत् चित्तेन अगृहीतम् स्यात् चेत्] तदा तत् अप्रमाणकम् किम् स्यात् ।

Sutra 4.17

तदुपरागापेक्षत्वात् चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातं ।। ४.१७ ।।

पदच्छेद

तद्-उपराग-अपेक्षत्वात्tad-uparāga-apekṣatvātचित्तस्यcittasyaवस्तुvastuज्ञात-अज्ञातम्jñāta-ajñātam

अन्वय

चित्तस्य तत्-उपरागापेक्षत्वात् वस्तु ज्ञाताज्ञातम् [भवति] ।

Sutra 4.18

सदा ज्ञाताश्चित्तवृत्तयस्, तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् ।। ४.१८ ।।

पदच्छेद

सदाsadāज्ञाताःjñātāḥचित्त-वृत्तयःcitta-vṛttayaḥतत्-प्रभोःtat-prabhoḥपुरुषस्यpuruṣasyaअपरिणामित्वात्apariṇāmitvāt

अन्वय

तत्-प्रभोः पुरुषस्य अपरिणामित्वात् चित्तवृत्तयः सदा ज्ञाताः [भवन्ति] ।

Sutra 4.19

न तत्स्वाभासं, दृश्यत्वात् ।। ४.१९ ।।

पदच्छेद

नnaतत्tatस्वाभासम्svābhāsamदृश्यत्वात्dṛśyatvāt

अन्वय

दृश्यत्वात् तत् [चित्तम्] स्वाभासम् न [अस्ति] ।

Sutra 4.20

एकसमये चोभयानवधारणं ।। ४.२० ।।

पदच्छेद

एक-समयेeka-samayeचcaउभय-अनवधारणम्ubhaya-anavadhāraṇam

अन्वय

एकसमये च उभय-अनवधारणम् [भवति] ।

Sutra 4.21

चित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेरतिप्रसङ्गः स्मृतिसंकरश्च ।। ४.२१ ।।

पदच्छेद

चित्त-अन्तर-दृश्येcitta-antara-dṛśyeबुद्धि-बुद्धेःbuddhi-buddheḥअति-प्रसङ्गःati-prasaṅgaḥस्मृति-संकरःsmṛti-saṃkaraḥचca

अन्वय

चित्तान्तरदृश्ये [चित्ते सति] बुद्धिबुद्धेः अतिप्रसङ्गः स्मृतिसङ्करः च [भवति] ।

Sutra 4.22

चितेरप्रतिसंक्रमायास्तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनं ।। ४.२२ ।।

पदच्छेद

चितेःciteḥअप्रतिसंक्रमायाःapratisaṃkramāyāḥतद्-आकार-आपत्तौtad-ākāra-āpattauस्व-बुद्धि-संवेदनम्sva-buddhi-saṃvedanam

अन्वय

अप्रतिसङ्क्रमायाः चितेः तदाकारापत्तौ [बुद्धेः] स्वबुद्धिसंवेदनम् [भवति] ।

Sutra 4.23

द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थं ।। ४.२३ ।।

पदच्छेद

द्रष्टृ-दृश्य-उपरक्तम्draṣṭṛ-dṛśya-uparaktamचित्तम्cittamसर्व-अर्थम्sarva-artham

अन्वय

द्रष्टृदृश्योपरक्तम् चित्तम् सर्वार्थम् [अस्ति] ।

Sutra 4.24

तदसंख्येयवासनाचित्रं अपि परार्थं, संहत्यकारित्वात् ।। ४.२४ ।।

पदच्छेद

तत्tatअसंख्येय-वासना-चित्रम्asaṃkhyeya-vāsanā-citramअपिapiपर-अर्थम्para-arthamसंहत्य-कारित्वात्saṃhatya-kāritvāt

अन्वय

तत् [चित्तम्] असङ्ख्येयवासनाचित्रम् अपि संहत्यकारित्वात् परार्थम् [अस्ति] ।

Sutra 4.25

विशेषदर्शिन आत्मभावभावनाविनिवृत्तिः ।। ४.२५ ।।

पदच्छेद

विशेष-दर्शिनःviśeṣa-darśinaḥआत्म-भाव-भावना-विनिवृत्तिःātma-bhāva-bhāvanā-vinivṛttiḥ

अन्वय

विशेषदर्शिनः आत्मभावभावनाविनिवृत्तिः [भवति] ।

Sutra 4.26

तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तं ।। ४.२६ ।।

पदच्छेद

तदाtadāविवेक-निम्नम्viveka-nimnamकैवल्य-प्राग्भारम्kaivalya-prāgbhāramचित्तम्cittam

अन्वय

तदा चित्तम् विवेकनिम्नम् कैवल्यप्राग्भारम् [भवति] ।

Sutra 4.27

तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः ।। ४.२७ ।।

पदच्छेद

तत्-छिद्रेषुtat-chidreṣuप्रत्यय-अन्तराणिpratyaya-antarāṇiसंस्कारेभ्यःsaṃskārebhyaḥ

अन्वय

तत्-छिद्रेषु संस्कारेभ्यः प्रत्ययान्तराणि [भवन्ति] ।

Sutra 4.28

हानं एषां क्लेशवदुक्तं ।। ४.२८ ।।

पदच्छेद

हानम्hānamएषाम्eṣāmक्लेशवत्kleśavatउक्तम्uktam

अन्वय

एषाम् [प्रत्ययान्तराणाम्] हानम् क्लेशवत् उक्तम् [अस्ति] ।

Sutra 4.29

प्रसंख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथाविवेकख्यातेर्धर्ममेघःसमाधिः ।। ४.२९ ।।

पदच्छेद

प्रसंख्यानेprasaṃkhyāneअपिapiअकुसीदस्यakusīdasyaसर्वथाsarvathāविवेक-ख्यातेःviveka-khyāteḥधर्म-मेघःdharma-meghaḥसमाधिःsamādhiḥ

अन्वय

प्रसङ्ख्याने अपि अकुसीदस्य [योगिनः] सर्वथा विवेकख्यातेः धर्ममेघः समाधिः [भवति] ।

Sutra 4.30

ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः ।। ४.३० ।।

पदच्छेद

ततःtataḥक्लेश-कर्म-निवृत्तिःkleśa-karma-nivṛttiḥ

अन्वय

ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः [भवति] ।

Sutra 4.31

तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज्ज्ञेयं अल्पं ।। ४.३१ ।।

पदच्छेद

तदाtadāसर्व-आवरण-मल-अपेतस्यsarva-āvaraṇa-mala-apetasyaज्ञानस्यjñānasyaआनन्त्यात्ānantyātज्ञेयम्jñeyamअल्पम्alpam

अन्वय

तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्य आनन्त्यात् ज्ञेयम् अल्पम् [भवति] ।

Sutra 4.32

ततः कृतार्थानां परिणामक्रमपरिसमाप्तिर् गुणानां ।। ४.३२ ।।

पदच्छेद

ततःtataḥकृत-अर्थानाम्kṛta-arthānāmपरिणाम-क्रम-परिसमाप्तिःpariṇāma-krama-parisamāptiḥगुणानाम्guṇānām

अन्वय

ततः कृतार्थानाम् गुणानाम् परिणामक्रमपरिसमाप्तिः [भवति] ।

Sutra 4.33

क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः ।। ४.३३ ।।

पदच्छेद

क्षण-प्रतियोगीkṣaṇa-pratiyogīपरिणाम-अपरान्त-निर्ग्राह्यःpariṇāma-aparānta-nirgrāhyaḥक्रमःkramaḥ

अन्वय

क्रमः क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः [अस्ति] ।

Sutra 4.34

पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं,स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिर् इति ।। ४.३४ ।।

पदच्छेद

पुरुष-अर्थ-शून्यानाम्puruṣa-artha-śūnyānāmगुणानाम्guṇānāmप्रतिप्रसवःpratiprasavaḥकैवल्यम्kaivalyamस्वरूप-प्रतिष्ठाsvarūpa-pratiṣṭhāवाvāचिति-शक्तिःciti-śaktiḥइतिiti

अन्वय

पुरुषार्थशून्यानाम् गुणानाम् प्रतिप्रसवः कैवल्यम् [अस्ति]; वा स्वरूपप्रतिष्ठा चितिशक्तिः [कैवल्यम् अस्ति] इति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Padas

Pada 4 · Sutras

Choose a number to read.

Read the whole pada →