Passage 1.22
ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ ४ ॥
पदच्छेद
अन्वय
ये तत्र ब्राह्मणाः सम्मर्शिनः युक्ताः आयुक्ताः अलूक्षाः धर्मकामाः स्युः, यथा ते तत्र वर्तेरन्, तथा वर्तेथाः । अथ अभ्याख्यातेषु ये तत्र ब्राह्मणाः सम्मर्शिनः युक्ताः आयुक्ताः अलूक्षाः धर्मकामाः स्युः, यथा ते तेषु वर्तेरन्, तथा तेषु वर्तेथाः । एषः आदेशः [अस्ति]; एषः उपदेशः [अस्ति]; एषा वेदोपनिषत् [अस्ति]; एतत् अनुशासनम् [अस्ति] । एवम् उपासितव्यम्; एवम् उ च एतत् उपास्यम् [अस्ति] ।
हिन्दी अर्थ
वहाँ जो ब्राह्मण विचारशील, सक्षम और स्वतन्त्र निर्णय वाले, कठोरता से रहित तथा धर्म के इच्छुक हों, वे उस स्थिति में जैसे आचरण करें, तुम वैसे आचरण करो। जिन लोगों पर आरोप हो, उनके विषय में भी: वहाँ जो ब्राह्मण विचारशील, सक्षम और स्वतन्त्र निर्णय वाले, कठोरता से रहित तथा धर्म के इच्छुक हों, वे उनके प्रति जैसा व्यवहार करें, तुम भी वैसा व्यवहार करो। यही आदेश है, यही उपदेश है, यही वेद का गूढ़ शिक्षण है, यही अनुशासन है। इसका इसी तरह अभ्यास करना चाहिए; निश्चय ही इसका इसी तरह अभ्यास होना चाहिए।
English meaning
Where there are Brahmins who deliberate carefully, who are capable and independent in judgement, who are not harsh and who seek dharma, act in that situation as they would act. Likewise concerning people who have been accused: where such thoughtful, capable and independent, non-harsh seekers of dharma are found, conduct yourself toward the accused as they would. This is the injunction; this is the instruction; this is the inward teaching of the Veda; this is the discipline. It is to be practiced in this way; indeed, in this way it is to be practiced.
व्याख्या
पाठ केवल पद या प्रतिष्ठा नहीं, संमर्श, अलूक्षता और धर्मकामना जैसे गुण गिनाता है। आरोपित को दोषी मान लेने की जगह व्यवहार की कसौटी माँगी गई है। यह ऐतिहासिक नैतिक परामर्श है, वर्तमान कानूनी प्रक्रिया का विकल्प नहीं; युक्ता आयुक्ताः की कठिन जोड़ी को सक्षम और बाहरी दबाव से स्वतन्त्र समझा गया है।
Explanation
The passage lists qualities rather than rank alone: reflection, absence of cruelty, and commitment to right conduct. It asks how to treat the accused rather than simply declaring accusation to be proof. This is historical ethical counsel, not a replacement for present legal procedure. The difficult pair yukta ayukta is provisionally rendered as capable and independent of outside direction.
संदर्भ
कर्म और व्यवहार के संशय का उत्तर एक विचारशील और करुण समुदाय के आदर्श से दिया जाता है। यही नियम आरोपित व्यक्तियों के प्रति व्यवहार पर भी लागू होता है।
Context
Doubt about action and conduct is answered by appeal to a model of thoughtful, humane deliberation. The same test is applied to one’s treatment of accused persons.