Sunday Meditation· Open to Everyone

तृतीयः खण्डः

संस्कृत

Passage 3.1

ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त ॥ १ ॥

पदच्छेद

ब्रह्मbrahmaहhaदेवेभ्यःdevebhyaḥविजिग्येvijigyeतस्यtasyaहhaब्रह्मणःbrahmaṇaḥविजयेvijayeदेवाःdevāḥअमहीयन्तamahīyanta

अन्वय

ब्रह्म ह देवेभ्यः विजिग्ये; तस्य ब्रह्मणः ह विजये देवाः अमहीयन्त ।

Passage 3.2

त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयोऽस्माकमेवायं महिमेति । तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥ २ ॥

पदच्छेद

तेteऐक्षन्तaikṣantaअस्माकम्asmākamएवevaअयम्ayamविजयःvijayaḥअस्माकम्asmākamएवevaअयम्ayamमहिमाmahimāइतिitiतत्tatहhaएषाम्eṣāmविजज्ञौvijajñauतेभ्यःtebhyaḥहhaप्रादुःprāduḥबभूवbabhūvaतत्tatनnaव्यजानतvyajānataकिम्kimइदम्idamयक्षम्yakṣamइतिiti

अन्वय

ते [देवाः] ऐक्षन्त—अयम् विजयः अस्माकम् एव, अयम् महिमा अस्माकम् एव इति । तत् [ब्रह्म] ह एषाम् [अभिमानम्] विजज्ञौ; तेभ्यः ह प्रादुर्बभूव । [ते देवाः] किम् इदम् यक्षम् इति तत् न व्यजानत ।

Passage 3.3

तेऽग्निमब्रुवन् जातवेद एतद्विजानीहि किमिदं यक्षमिति तथेति ॥ ३ ॥

पदच्छेद

तेteअग्निम्agnimअब्रुवन्abruvanजातवेदःjātavedaḥएतत्etatविजानीहिvijānīhiकिम्kimइदम्idamयक्षम्yakṣamइतिitiतथाtathāइतिiti

अन्वय

ते [देवाः] अग्निम् अब्रुवन्—जातवेदः, किम् इदम् यक्षम् इति एतत् विजानीहि । तथा इति [अग्निः प्रत्युवाच] ।

Passage 3.4

तदभ्यद्रवत्तमभ्यवदत्कोऽसीत्यग्निर्वा अहमस्मीत्यब्रवीज्जातवेदा वा अहमस्मीति ॥ ४ ॥

पदच्छेद

तत्tatअभ्यद्रवत्abhyadravatतम्tamअभ्यवदत्abhyavadatकःkaḥअसिasiइतिitiअग्निःagniḥवैvaiअहम्ahamअस्मिasmiइतिitiअब्रवीत्abravītजातवेदाःjātavedāḥवैvaiअहम्ahamअस्मिasmiइतिiti

अन्वय

[अग्निः] तत् [यक्षम्] अभ्यद्रवत् । [यक्षम्] तम् [अग्निम्] अभ्यवदत्—कः असि इति । अग्निः वै अहम् अस्मि, जातवेदाः वै अहम् अस्मि इति [अग्निः] अब्रवीत् ।

Passage 3.5

तस्मिँस्त्वयि किं वीर्यमित्यपीदँ सर्वं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति ॥ ५ ॥

पदच्छेद

तस्मिन्tasminत्वयिtvayiकिम्kimवीर्यम्vīryamइतिitiअपिapiइदम्idamसर्वम्sarvamदहेयम्daheyamयत्yatइदम्idamपृथिव्याम्pṛthivyāmइतिiti

अन्वय

तस्मिन् त्वयि किम् वीर्यम् [अस्ति] इति [यक्षम् अपृच्छत्] । यत् इदम् पृथिव्याम् [अस्ति], इदम् सर्वम् अपि [अहम्] दहेयम् इति [अग्निः अब्रवीत्] ।

Passage 3.6

तस्मै तृणं निदधावेतद्दहेति । तदुपप्रेयाय सर्वजवेन तन्न शशाक दग्धुं स तत एव निववृते नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद्यक्षमिति ॥ ६ ॥

पदच्छेद

तस्मैtasmaiतृणम्tṛṇamनिदधौnidadhauएतत्etatदहdahaइतिitiतत्tatउपप्रेयायupapreyāyaसर्वजवेनsarvajavenaतत्tatनnaशशाकśaśākaदग्धुम्dagdhumसःsaḥततःtataḥएवevaनिववृतेnivavṛteनnaएतत्etatअशकम्aśakamविज्ञातुम्vijñātumयत्yatएतत्etatयक्षम्yakṣamइतिiti

अन्वय

[यक्षम्] तस्मै [अग्नये] तृणम् निदधौ—एतत् दह इति । [अग्निः] सर्वजवेन तत् उपप्रेयाय; तत् दग्धुम् न शशाक । सः ततः एव निववृते—यत् एतत् यक्षम् [अस्ति], एतत् विज्ञातुम् न अशकम् इति ।

Passage 3.7

अथ वायुमब्रुवन्वायवेतद्विजानीहि किमेतद्यक्षमिति तथेति ॥ ७ ॥

पदच्छेद

अथathaवायुम्vāyumअब्रुवन्abruvanवायोvāyoएतत्etatविजानीहिvijānīhiकिम्kimएतत्etatयक्षम्yakṣamइतिitiतथाtathāइतिiti

अन्वय

अथ [देवाः] वायुम् अब्रुवन्—वायो, किम् एतत् यक्षम् इति एतत् विजानीहि । तथा इति [वायुः प्रत्युवाच] ।

Passage 3.8

तदभ्यद्रवत्तमभ्यवदत्कोऽसीति वायुर्वा अहमस्मीत्यब्रवीन्मातरिश्वा वा अहमस्मीति ॥ ८ ॥

पदच्छेद

तत्tatअभ्यद्रवत्abhyadravatतम्tamअभ्यवदत्abhyavadatकःkaḥअसिasiइतिitiवायुःvāyuḥवैvaiअहम्ahamअस्मिasmiइतिitiअब्रवीत्abravītमातरिश्वाmātariśvāवैvaiअहम्ahamअस्मिasmiइतिiti

अन्वय

[वायुः] तत् [यक्षम्] अभ्यद्रवत् । [यक्षम्] तम् [वायुम्] अभ्यवदत्—कः असि इति । वायुः वै अहम् अस्मि, मातरिश्वा वै अहम् अस्मि इति [वायुः] अब्रवीत् ।

Passage 3.9

तस्मिँस्त्वयि किं वीर्यमित्यपीदँ सर्वमाददीय यदिदं पृथिव्यामिति ॥ ९ ॥

पदच्छेद

तस्मिन्tasminत्वयिtvayiकिम्kimवीर्यम्vīryamइतिitiअपिapiइदम्idamसर्वम्sarvamआददीयādadīyaयत्yatइदम्idamपृथिव्याम्pṛthivyāmइतिiti

अन्वय

तस्मिन् त्वयि किम् वीर्यम् [अस्ति] इति [यक्षम् अपृच्छत्] । यत् इदम् पृथिव्याम् [अस्ति], इदम् सर्वम् अपि [अहम्] आददीय इति [वायुः अब्रवीत्] ।

Passage 3.10

तस्मै तृणं निदधावेतदादत्स्वेति तदुपप्रेयाय सर्वजवेन तन्न शशाकादतुम् | स तत एव निववृते नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद्यक्षमिति ॥ १० ॥

पदच्छेद

तस्मैtasmaiतृणम्tṛṇamनिदधौnidadhauएतत्etatआदत्स्वādatsvaइतिitiतत्tatउपप्रेयायupapreyāyaसर्वजवेनsarvajavenaतत्tatनnaशशाकśaśākaआदतुम्ādatumसःsaḥततःtataḥएवevaनिववृतेnivavṛteनnaएतत्etatअशकम्aśakamविज्ञातुम्vijñātumयत्yatएतत्etatयक्षम्yakṣamइतिiti

अन्वय

[यक्षम्] तस्मै [वायवे] तृणम् निदधौ—एतत् आदत्स्व इति । [वायुः] सर्वजवेन तत् उपप्रेयाय; तत् आदतुम् न शशाक । सः ततः एव निववृते—यत् एतत् यक्षम् [अस्ति], एतत् विज्ञातुम् न अशकम् इति ।

Passage 3.11

अथेन्द्रमब्रुवन्मघवन्नेतद्विजानीहि किमेतद्यक्षमिति तथेति तदभ्यद्रवत्तस्मात्तिरोदधे ॥ ११ ॥

पदच्छेद

अथathaइन्द्रम्indramअब्रुवन्abruvanमघवन्maghavanएतत्etatविजानीहिvijānīhiकिम्kimएतत्etatयक्षम्yakṣamइतिitiतथाtathāइतिitiतत्tatअभ्यद्रवत्abhyadravatतस्मात्tasmātतिरोदधेtirodadhe

अन्वय

अथ [देवाः] इन्द्रम् अब्रुवन्—मघवन्, किम् एतत् यक्षम् इति एतत् विजानीहि । तथा इति [इन्द्रः प्रत्युवाच] । [इन्द्रः] तत् [यक्षम्] अभ्यद्रवत्; [यक्षम्] तस्मात् [इन्द्रात्] तिरोदधे ।

Passage 3.12

स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमाँ हैमवतीं ताँहोवाच किमेतद्यक्षमिति ॥ १२ ॥

पदच्छेद

सःsaḥतस्मिन्tasminएवevaआकाशेākāśeस्त्रियम्striyamआजगामājagāmaबहुशोभमानाम्bahuśobhamānāmउमाम्umāmहैमवतीम्haimavatīmताम्tāmहhaउवाचuvācaकिम्kimएतत्etatयक्षम्yakṣamइतिiti

अन्वय

सः [इन्द्रः] तस्मिन् एव आकाशे बहुशोभमानाम् हैमवतीम् उमाम् स्त्रियम् आजगाम । ताम् ह उवाच—किम् एतत् यक्षम् इति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · तृतीयः खण्डः

Read the whole section →