Sunday Meditation· Open to Everyone

चतुर्थः खण्डः

संस्कृत

Passage 4.1

सा ब्रह्मेति होवाच ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति ततो हैव विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥ १ ॥

पदच्छेद

साsāब्रह्मbrahmaइतिitiहhaउवाचuvācaब्रह्मणःbrahmaṇaḥवैvaiएतत्etatविजयेvijayeमहीयध्वम्mahīyadhvamइतिitiततःtataḥहhaएवevaविदाम्vidāmचकारcakāraब्रह्मbrahmaइतिiti

अन्वय

सा [उमा] ब्रह्म इति ह उवाच—एतत् ब्रह्मणः वै विजये [यूयम्] महीयध्वम् इति । ततः ह एव [इन्द्रः] ब्रह्म इति विदाञ्चकार ।

Passage 4.2

तस्माद्वा एते देवा अतितरामिवान्यान्देवान्यदग्निर्वायुरिन्द्रस्ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्शुस्ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥ २ ॥

पदच्छेद

तस्मात्tasmātवैvaiएतेeteदेवाःdevāḥअतितराम्atitarāmइवivaअन्यान्anyānदेवान्devānयत्yatअग्निःagniḥवायुःvāyuḥइन्द्रःindraḥतेteहिhiएनत्enatनेदिष्ठम्nediṣṭhamपस्पर्शुःpasparśuḥतेteहिhiएनत्enatप्रथमःprathamaḥविदाम्vidāmचकारcakāraब्रह्मbrahmaइतिiti

अन्वय

तस्मात् वै एते देवाः — यत् अग्निः वायुः इन्द्रः [इति] — अन्यान् देवान् अतितराम् इव [एव इत्यर्थः] [अतिशेरते] । ते हि एनत् नेदिष्ठम् पस्पर्शुः; ते हि एनत् ब्रह्म इति प्रथमः [प्रथमाः प्रधानाः सन्तः इत्यर्थः] विदाञ्चकार [विदाञ्चक्रुः इत्यर्थः] ।

Passage 4.3

तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान् सह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥ ३ ॥

पदच्छेद

तस्मात्tasmātवैvaiइन्द्रःindraḥअतितराम्atitarāmइवivaअन्यान्anyānदेवान्devānसःsaḥहिhiएनत्enatनेदिष्ठम्nediṣṭhamपस्पर्शpasparśaसःsaḥहिhiएनत्enatप्रथमःprathamaḥविदाम्vidāmचकारcakāraब्रह्मbrahmaइतिiti

अन्वय

तस्मात् वै इन्द्रः अन्यान् देवान् अतितराम् इव [अतिशेते] । सः हि एनत् नेदिष्ठम् पस्पर्श; सः हि एनत् ब्रह्म इति प्रथमः विदाञ्चकार ।

Passage 4.4

तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो व्यद्युतदा३इतीन् न्यमीमिषदा३ इत्यधिदैवतम् ॥ ४ ॥

पदच्छेद

तस्यtasyaएषःeṣaḥआदेशःādeśaḥयत्yatएतत्etatविद्युतःvidyutaḥव्यद्युतत्vyadyutatआ३ā3इतिitiइत्itन्यमीमिषत्nyamīmiṣatआ३ā3इतिitiअधिदैवतम्adhidaivatam

अन्वय

तस्य एषः आदेशः [उपमोपदेशः] — यत् एतत् विद्युतः [तेजः] व्यद्युतत् आ३ [इव इत्यर्थः] इति, इत् [च इत्यर्थः] [चक्षुः] न्यमीमिषत् आ३ [इव इत्यर्थः] इति; [इदम्] अधिदैवतम् [अस्ति] ।

Passage 4.5

अथाध्यात्मं यद्देतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णँ सङ्कल्पः ॥ ५ ॥

पदच्छेद

अथathaअध्यात्मम्adhyātmamयत्yatएतत्etatगच्छतिgacchatiइवivaचcaमनःmanaḥअनेनanenaचcaएतत्etatउपस्मरतिupasmaratiअभीक्ष्णम्abhīkṣṇamसङ्कल्पःsaṅkalpaḥ

Passage 4.6

तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि हैनँ सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥ ६ ॥

पदच्छेद

तत्tatहhaतत्tatवनम्vanamनामnāmaतत्tatवनम्vanamइतिitiउपासितव्यम्upāsitavyamसःsaḥयःyaḥएतत्etatएवम्evamवेदvedaअभिabhiहhaएनम्enamसर्वाणिsarvāṇiभूतानिbhūtāniसंवाञ्छन्तिsaṃvāñchanti

अन्वय

तत् ह तद्वनम् नाम [अस्ति] । तद्वनम् इति [तत्] उपासितव्यम् । यः एतत् एवम् वेद, सः [उपासकः]; एनम् ह सर्वाणि भूतानि अभिसंवाञ्छन्ति ।

Passage 4.7

उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीं वाव त उपनिषदमब्रूमेति ॥ ७ ॥

पदच्छेद

उपनिषदम्upaniṣadamभोःbhoḥब्रूहिbrūhiइतिitiउक्ताuktāतेteउपनिषत्upaniṣatब्राह्मीम्brāhmīmवावvāvaतेteउपनिषदम्upaniṣadamअब्रूमabrūmaइतिiti

अन्वय

भोः, उपनिषदम् ब्रूहि इति [शिष्यः उवाच] । ते उपनिषत् उक्ता; ते ब्राह्मीम् उपनिषदम् वाव अब्रूम इति [आचार्यः उवाच] ।

Passage 4.8

तसै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥ ८ ॥

पदच्छेद

तस्यैtasyaiतपःtapaḥदमःdamaḥकर्मkarmaइतिitiप्रतिष्ठाpratiṣṭhāवेदाःvedāḥसर्वाङ्गानिsarvāṅgāniसत्यम्satyamआयतनम्āyatanam

Passage 4.9

यो वा एतामेवं वेदापहत्य पाप्मानमनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति प्रतितिष्ठति ॥ ९ ॥

पदच्छेद

यःyaḥवैvaiएताम्etāmएवम्evamवेदvedaअपहत्यapahatyaपाप्मानम्pāpmānamअनन्तेananteस्वर्गेsvargeलोकेlokeज्येयेjyeyeप्रतितिष्ठतिpratitiṣṭhatiप्रतितिष्ठतिpratitiṣṭhati

अन्वय

यः वै एताम् एवम् वेद, [सः] पाप्मानम् अपहत्य अनन्ते ज्येये स्वर्गे लोके प्रतितिष्ठति, प्रतितिष्ठति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · चतुर्थः खण्डः

Read the whole section →