Sunday Meditation· Open to Everyone

पञ्चमः प्रश्नः

संस्कृत

Passage 5.1

अथ हैनं शैब्यः सत्यकामः पप्रच्छ । स यो ह वै तद्भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तमोङ्कारमभिध्यायीत । कतमं वाव स तेन लोकं जयतीति । तस्मै स होवाच ॥ १ ॥

पदच्छेद

अथathaहhaएनम्enamशैब्यःśaibyaḥसत्यकामःsatyakāmaḥपप्रच्छpapracchaसःsaḥयःyaḥहhaवैvaiतत्tatभगवन्bhagavanमनुष्येषुmanuṣyeṣuप्रायणान्तम्prāyaṇāntamओङ्कारम्oṅkāramअभिध्यायीतabhidhyāyītaकतमम्katamamवावvāvaसःsaḥतेनtenaलोकम्lokamजयतिjayatiइतिitiतस्मैtasmaiसःsaḥहhaउवाचuvāca

अन्वय

अथ ह शैब्यः सत्यकामः एनम् पप्रच्छ-भगवन्, मनुष्येषु सः यः ह वै तत् ओङ्कारम् प्रायणान्तम् अभिध्यायीत, सः तेन कतमम् वाव लोकम् जयति इति । सः तस्मै ह उवाच ।

Passage 5.2

एतद्वै सत्यकाम परं चापरं च ब्रह्म यदोङ्कारः । तस्माद्विद्वानेतेनैवायतनेनैकतरमन्वेति ॥ २ ॥

पदच्छेद

एतत्etatवैvaiसत्यकामsatyakāmaपरम्paramचcaअपरम्aparamचcaब्रह्मbrahmaयत्yatओङ्कारःoṅkāraḥतस्मात्tasmātविद्वान्vidvānएतेनetenaएवevaआयतनेनāyatanenaएकतरम्ekataramअन्वेतिanveti

अन्वय

सत्यकाम, यत् ओङ्कारः [अस्ति], एतत् वै परम् च अपरम् च ब्रह्म [अस्ति] । तस्मात् विद्वान् एतेन एव आयतनेन एकतरम् अन्वेति ।

Passage 5.3

स यद्येकमात्रमभिध्यायीत स तेनैव संवेदितस्तूर्णमेव जगत्यामभिसंपद्यते । तमृचो मनुष्यलोकमुपनयन्ते स तत्र तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संपन्नो महिमानमनुभवति ॥ ३ ॥

पदच्छेद

सःsaḥयदिyadiएकमात्रम्ekamātramअभिध्यायीतabhidhyāyītaसःsaḥतेनtenaएवevaसंवेदितःsaṃveditaḥतूर्णम्tūrṇamएवevaजगत्याम्jagatyāmअभिसम्पद्यतेabhisampadyateतम्tamऋचःṛcaḥमनुष्यलोकम्manuṣyalokamउपनयन्तेupanayanteसःsaḥतत्रtatraतपसाtapasāब्रह्मचर्येणbrahmacaryeṇaश्रद्धयाśraddhayāसम्पन्नःsampannaḥमहिमानम्mahimānamअनुभवतिanubhavati

अन्वय

सः यदि एकमात्रम् अभिध्यायीत, सः तेन एव संवेदितः तूर्णम् एव जगत्याम् अभिसम्पद्यते । ऋचः तम् मनुष्यलोकम् उपनयन्ते । सः तत्र तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया सम्पन्नः महिमानम् अनुभवति ।

Passage 5.4

अथ यदि द्विमात्रेण मनसि संपद्यते सोऽन्तरिक्षं यजुर्भिरुन्नीयते सोमलोकम् । स सोमलोके विभूतिमनुभूय पुनरावर्तते ॥ ४ ॥

पदच्छेद

अथathaयदिyadiद्विमात्रेणdvimātreṇaमनसिmanasiसम्पद्यतेsampadyateसःsaḥअन्तरिक्षम्antarikṣamयजुर्भिःyajurbhiḥउन्नीयतेunnīyateसोमलोकम्somalokamसःsaḥसोमलोकेsomalokeविभूतिम्vibhūtimअनुभूयanubhūyaपुनःpunaḥआवर्ततेāvartate

अन्वय

अथ यदि द्विमात्रेण मनसि सम्पद्यते, सः यजुर्भिः अन्तरिक्षम् सोमलोकम् उन्नीयते । सः सोमलोके विभूतिम् अनुभूय पुनः आवर्तते ।

Passage 5.5

यः पुनरेतं त्रिमात्रेणोमित्येतेनैवाक्षरेण परं पुरुषमभिध्यायीत स तेजसि सूर्ये संपन्नः । यथा पादोदरस्त्वचा विनिर्मुच्यते एवं ह वै स पाप्मना विनिर्मुक्तः स सामभिरुन्नीयते ब्रह्मलोकं स एतस्माज्जीवघनात् परात्परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते । तदेतौ श्लोकौ भवतः ॥ ५ ॥

पदच्छेद

यःyaḥपुनःpunaḥएतम्etamत्रिमात्रेणtrimātreṇaओम्omइतिitiएतेनetenaएवevaअक्षरेणakṣareṇaपरम्paramपुरुषम्puruṣamअभिध्यायीतabhidhyāyītaसःsaḥतेजसिtejasiसूर्येsūryeसम्पन्नःsampannaḥयथाyathāपादोदरःpādodaraḥत्वचाtvacāविनिर्मुच्यतेvinirmucyateएवम्evamहhaवैvaiसःsaḥपाप्मनाpāpmanāविनिर्मुक्तःvinirmuktaḥसःsaḥसामभिःsāmabhiḥउन्नीयतेunnīyateब्रह्मलोकम्brahmalokamसःsaḥएतस्मात्etasmātजीवघनात्jīvaghanātपरात्parātपरम्paramपुरिशयम्puriśayamपुरुषम्puruṣamईक्षतेīkṣateतत्tatएतौetauश्लोकौślokauभवतःbhavataḥ

अन्वय

यः पुनः एतम् परम् पुरुषम् त्रिमात्रेण ओम् इति एतेन एव अक्षरेण अभिध्यायीत, सः तेजसि सूर्ये सम्पन्नः [भवति] । यथा पादोदरः त्वचा विनिर्मुच्यते, एवम् ह वै सः पाप्मना विनिर्मुक्तः [भवति] । सः सामभिः ब्रह्मलोकम् उन्नीयते । सः एतस्मात् परात् जीवघनात् परम् पुरिशयम् पुरुषम् ईक्षते । तत् एतौ श्लोकौ भवतः ।

Passage 5.6

तिस्रो मात्रा मृत्युमत्यः प्रयुक्ता अन्योन्यसक्ताः अनविप्रयुक्ताः । क्रियासु बाह्याभ्यन्तरमध्यमासु सम्यक् प्रयुक्तासु न कम्पते ज्ञः ॥ ६ ॥

पदच्छेद

तिस्रःtisraḥमात्राःmātrāḥमृत्युमत्यःmṛtyumatyaḥप्रयुक्ताःprayuktāḥअन्योन्यसक्ताःanyonyasaktāḥअनविप्रयुक्ताःanaviprayuktāḥक्रियासुkriyāsuबाह्याभ्यन्तरमध्यमासुbāhyābhyantaramadhyamāsuसम्यक्samyakप्रयुक्तासुprayuktāsuनnaकम्पतेkampateज्ञःjñaḥ

अन्वय

तिस्रः मात्राः मृत्युमत्यः [सन्ति]; [ताः] अन्योन्यसक्ताः अनविप्रयुक्ताः प्रयुक्ताः [सन्ति] । बाह्याभ्यन्तरमध्यमासु क्रियासु [तासु मात्रासु] सम्यक् प्रयुक्तासु ज्ञः न कम्पते ।

Passage 5.7

ऋग्भिरेतं यजुर्भिरन्तरिक्षं सामभिर्यत् तत् कवयो वेदयन्ते । तमोङ्कारेणैवायतनेनान्वेति विद्वान् यत्तच्छान्तमजरममृतमभयं परं चेति ॥ ७ ॥

पदच्छेद

ऋग्भिःṛgbhiḥएतम्etamयजुर्भिःyajurbhiḥअन्तरिक्षम्antarikṣamसामभिःsāmabhiḥयत्yatतत्tatकवयःkavayaḥवेदयन्तेvedayanteतम्tamओङ्कारेणoṅkāreṇaएवevaआयतनेनāyatanenaअन्वेतिanvetiविद्वान्vidvānयत्yatतत्tatशान्तम्śāntamअजरम्ajaramअमृतम्amṛtamअभयम्abhayamपरम्paramचcaइतिiti

अन्वय

विद्वान् ऋग्भिः एतम् [मनुष्यलोकम्], यजुर्भिः अन्तरिक्षम्, सामभिः यत् तत् [ब्रह्मलोकम्] कवयः वेदयन्ते, तम् [त्रिविधम् लोकम्] ओङ्कारेण एव आयतनेन अन्वेति । यत् तत् शान्तम् अजरम् अमृतम् अभयम् परम् च [ब्रह्म अस्ति], [तत् अपि विद्वान् तेन एव ओङ्कारेण आयतनेन अन्वेति] इति ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · पञ्चमः प्रश्नः

Read the whole section →