Sunday Meditation· Open to Everyone

द्वितीय अध्याय

संस्कृत

Passage 4.1

पुरुषे ह वा अयमादितो गर्भो भवति यदेतद्रेतः । तदेतत्सर्वेभ्योऽङ्गेभ्यस्तेजः सम्भूतमात्मन्येवात्मानं बिभर्ति तद्यदा स्त्रियां सिञ्चत्यथैनज्जनयति तदस्य प्रथमं जन्म ॥ १ ॥

पदच्छेद

पुरुषेpuruṣeहhaवाvāअयम्ayamआदितःāditaḥगर्भःgarbhaḥभवतिbhavatiयत्yatएतत्etatरेतःretaḥतत्tatएतत्etatसर्वेभ्यःsarvebhyaḥअङ्गेभ्यःaṅgebhyaḥतेजःtejaḥसम्भूतम्sambhūtamआत्मनिātmaniएवevaआत्मानम्ātmānamबिभर्तिbibhartiतत्tatयदाyadāस्त्रियाम्striyāmसिञ्चतिsiñcatiअथathaएनत्enatजनयतिjanayatiतत्tatअस्यasyaप्रथमम्prathamamजन्मjanma

अन्वय

पुरुषे ह वै आदितः अयम् गर्भः भवति—यत् एतत् रेतः [अस्ति] । तत् एतत् सर्वेभ्यः अङ्गेभ्यः सम्भूतम् तेजः [अस्ति] । [पुरुषः] आत्मनि एव आत्मानम् बिभर्ति । यदा तत् स्त्रियाम् सिञ्चति, अथ एनत् जनयति । तत् अस्य प्रथमम् जन्म [अस्ति] ।

Passage 4.2

तत्स्त्रिया आत्मभूयं गच्छति यथा स्वमङ्गं तथा । तस्मादेनां न हिनस्ति । साऽस्यैतमात्मानमत्र गतं भावयति ॥ २ ॥

पदच्छेद

तत्tatस्त्रियाःstriyāḥआत्मभूयम्ātmabhūyamगच्छतिgacchatiयथाyathāस्वम्svamअङ्गम्aṅgamतथाtathāतस्मात्tasmātएनाम्enāmनnaहिनस्तिhinastiसाsāअस्यasyaएतम्etamआत्मानम्ātmānamअत्रatraगतम्gatamभावयतिbhāvayati

अन्वय

तत् स्त्रियाः आत्मभूयम् गच्छति; यथा स्वम् अङ्गम्, तथा [भवति] । तस्मात् एनाम् न हिनस्ति । सा अस्य एतम् अत्र गतम् आत्मानम् भावयति ।

Passage 4.3

सा भावयित्री भावयितव्या भवति । तं स्त्री गर्भं बिभर्ति । सोऽग्र एव कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयति । स यत्कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयत्यात्मानमेव तद्भावयत्येषां लोकानां सन्तत्या । एवं सन्तता हीमे लोकास्तदस्य द्वितीयं जन्म ॥ ३ ॥

पदच्छेद

साsāभावयित्रीbhāvayitrīभावयितव्याbhāvayitavyāभवतिbhavatiतम्tamस्त्रीstrīगर्भम्garbhamबिभर्तिbibhartiसःsaḥअग्रेagreएवevaकुमारम्kumāramजन्मनःjanmanaḥअग्रेagreअधिadhiभावयतिbhāvayatiसःsaḥयत्yatकुमारम्kumāramजन्मनःjanmanaḥअग्रेagreअधिadhiभावयतिbhāvayatiआत्मानम्ātmānamएवevaतत्tatभावयतिbhāvayatiएषाम्eṣāmलोकानाम्lokānāmसन्तत्याsantatyāएवम्evamसन्तताःsantatāḥहिhiइमेimeलोकाःlokāḥतत्tatअस्यasyaद्वितीयम्dvitīyamजन्मjanma

अन्वय

सा भावयित्री भावयितव्या भवति । स्त्री तम् गर्भम् बिभर्ति । सः [पिता] अग्रे एव जन्मनः अग्रे कुमारम् अधिभावयति । सः यत् जन्मनः अग्रे कुमारम् अधिभावयति, तत् एषाम् लोकानाम् सन्तत्या आत्मानम् एव भावयति । हि इमे लोकाः एवम् सन्तताः [सन्ति] । तत् अस्य द्वितीयम् जन्म [अस्ति] ।

Passage 4.4

सोऽस्यायमात्मा पुण्येभ्यः कर्मभ्यः प्रतिधीयते । अथास्यायमितर आत्मा कृतकृत्यो वयोगतः प्रैति । स इतः प्रयन्नेव पुनर्जायते तदस्य तृतीयं जन्म ॥ ४ ॥

पदच्छेद

सःsaḥअस्यasyaअयम्ayamआत्माātmāपुण्येभ्यःpuṇyebhyaḥकर्मभ्यःkarmabhyaḥप्रतिधीयतेpratidhīyateअथathaअस्यasyaअयम्ayamइतरःitaraḥआत्माātmāकृतकृत्यःkṛtakṛtyaḥवयोगतःvayogataḥप्रैतिpraitiसःsaḥइतःitaḥप्रयन्prayanएवevaपुनःpunaḥजायतेjāyateतत्tatअस्यasyaतृतीयम्tṛtīyamजन्मjanma

अन्वय

सः अस्य अयम् आत्मा [पुत्रः] पुण्येभ्यः कर्मभ्यः प्रतिधीयते । अथ अस्य अयम् इतरः आत्मा कृतकृत्यः वयोगतः प्रैति । सः इतः प्रयन् एव पुनः जायते । तत् अस्य तृतीयम् जन्म [अस्ति] ।

Passage 4.5

तदुक्तमृषिणा गर्भे नु सन्नन्वेषामवेदमहं देवानां जनिमानि विश्वा शतं मा पुर आयसीररक्षन्नध श्येनो जवसा निरदीयमिति । गर्भ एवैतच्छयानो वामदेव एवमुवाच ॥ ५ ॥

पदच्छेद

तत्tatउक्तम्uktamऋषिणाṛṣiṇāगर्भेgarbheनुnuसन्sanअनुanuएषाम्eṣāmअवेदम्avedamअहम्ahamदेवानाम्devānāmजनिमानिjanimāniविश्वाviśvāशतम्śatamमाmāपुरःpuraḥआयसीःāyasīḥअरक्षन्arakṣanअधadhaश्येनःśyenaḥजवसाjavasāनिःniḥअदीयम्adīyamइतिitiगर्भेgarbheएवevaएतत्etatशयानःśayānaḥवामदेवःvāmadevaḥएवम्evamउवाचuvāca

अन्वय

तत् ऋषिणा उक्तम्—अहम् गर्भे नु सन् एषाम् देवानाम् विश्वा जनिमानि अनु अवेदम् । शतम् आयसीः पुरः मा अरक्षन्; अध [अहम्] श्येनः जवसा निरदीयम् इति । वामदेवः गर्भे एव शयानः एतत् एवम् उवाच ।

Passage 4.6

स एवं विद्वानस्माच्छरीरभेदादूर्ध्व उत्क्रम्यामुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत् ॥ ६ ॥

पदच्छेद

सःsaḥएवम्evamविद्वान्vidvānअस्मात्asmātशरीरभेदात्śarīrabhedātऊर्ध्वःūrdhvaḥउत्क्रम्यutkramyaअमुष्मिन्amuṣminस्वर्गेsvargeलोकेlokeसर्वान्sarvānकामान्kāmānआप्त्वाāptvāअमृतःamṛtaḥसमभवत्samabhavatसमभवत्samabhavat

अन्वय

सः एवम् विद्वान् अस्मात् शरीरभेदात् ऊर्ध्वः उत्क्रम्य अमुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान् कामान् आप्त्वा अमृतः समभवत्, समभवत् ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · द्वितीय अध्याय

Read the whole section →