Sunday Meditation· Open to Everyone

तृतीय अध्याय

संस्कृत

Passage 5.1

कोऽयमात्मेति वयमुपास्महे कतरः स आत्मा । येन वा पश्यति येन वा शृणोति येन वा गन्धानाजिघ्रति येन वा वाचं व्याकरोति येन वा स्वादु चास्वादु च विजानाति ॥ १ ॥

पदच्छेद

कःkaḥअयम्ayamआत्माātmāइतिitiवयम्vayamउपास्महेupāsmaheकतरःkataraḥसःsaḥआत्माātmāयेनyenaवाvāपश्यतिpaśyatiयेनyenaवाvāशृणोतिśṛṇotiयेनyenaवाvāगन्धान्gandhānआजिघ्रतिājighratiयेनyenaवाvāवाचम्vācamव्याकरोतिvyākarotiयेनyenaवाvāस्वादुsvāduचcaअस्वादुasvāduचcaविजानातिvijānāti

अन्वय

कः अयम् आत्मा इति वयम् उपास्महे; सः आत्मा कतरः [अस्ति] । येन वै [जनः] पश्यति, येन वै [जनः] शृणोति, येन वै [जनः] गन्धान् आजिघ्रति, येन वै [जनः] वाचम् व्याकरोति, येन वै [जनः] स्वादु च अस्वादु च विजानाति [सः कतरः] ।

Passage 5.2

यदेतद्धृदयं मनश्चैतत् । सञ्ज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दृष्टिर्धृतिर्मतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति । सर्वाण्येवैतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति ॥ २ ॥

पदच्छेद

यत्yatएतत्etatहृदयम्hṛdayamमनःmanaḥचcaएतत्etatसञ्ज्ञानम्sañjñānamआज्ञानम्ājñānamविज्ञानम्vijñānamप्रज्ञानम्prajñānamमेधाmedhāदृष्टिःdṛṣṭiḥधृतिःdhṛtiḥमतिःmatiḥमनीषाmanīṣāजूतिःjūtiḥस्मृतिःsmṛtiḥसङ्कल्पःsaṅkalpaḥक्रतुःkratuḥअसुःasuḥकामःkāmaḥवशःvaśaḥइतिitiसर्वाणिsarvāṇiएवevaएतानिetāniप्रज्ञानस्यprajñānasyaनामधेयानिnāmadheyāniभवन्तिbhavanti

अन्वय

यत् एतत् हृदयम् मनः च [अस्ति], एतत् [एव] । सञ्ज्ञानम् आज्ञानम् विज्ञानम् प्रज्ञानम् मेधा दृष्टिः धृतिः मतिः मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुः असुः कामः वशः इति सर्वाणि एव एतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति ।

Passage 5.3

एष ब्रह्मैष इन्द्र एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पञ्चमहाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानीमानि च क्षुद्रमिश्राणीव । बीजानीतराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोद्भिज्जानि चाश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत्किञ्चेदं प्राणि जङ्गमं च पतत्रि च यच्च स्थावरं सर्वं तत्प्रज्ञानेत्रं प्रज्ञाने प्रतिष्ठितं प्रज्ञानेत्रो लोकः प्रज्ञा प्रतिष्ठा प्रज्ञानं ब्रह्म ॥ ३ ॥

पदच्छेद

एषःeṣaḥब्रह्माbrahmāएषःeṣaḥइन्द्रःindraḥएषःeṣaḥप्रजापतिःprajāpatiḥएतेeteसर्वेsarveदेवाःdevāḥइमानिimāniचcaपञ्चमहाभूतानिpañcamahābhūtāniपृथिवीpṛthivīवायुःvāyuḥआकाशःākāśaḥआपःāpaḥज्योतींषिjyotīṃṣiइतिitiएतानिetāniइमानिimāniचcaक्षुद्रमिश्राणिkṣudramiśrāṇiइवivaबीजानिbījāniइतराणिitarāṇiचcaइतराणिitarāṇiचcaअण्डजानिaṇḍajāniचcaजारुजानिjārujāniचcaस्वेदजानिsvedajāniचcaउद्भिज्जानिudbhijjāniचcaअश्वाःaśvāḥगावःgāvaḥपुरुषाःpuruṣāḥहस्तिनःhastinaḥयत्yatकिञ्चkiñcaइदम्idamप्राणिprāṇiजङ्गमम्jaṅgamamचcaपतत्रिpatatriचcaयत्yatचcaस्थावरम्sthāvaramसर्वम्sarvamतत्tatप्रज्ञानेत्रम्prajñānetramप्रज्ञानेprajñāneप्रतिष्ठितम्pratiṣṭhitamप्रज्ञानेत्रःprajñānetraḥलोकःlokaḥप्रज्ञाprajñāप्रतिष्ठाpratiṣṭhāप्रज्ञानम्prajñānamब्रह्मbrahma

अन्वय

एषः ब्रह्मा [अस्ति]; एषः इन्द्रः [अस्ति]; एषः प्रजापतिः [अस्ति]; एते सर्वे देवाः [सन्ति] । इमानि च पञ्चमहाभूतानि—पृथिवी वायुः आकाशः आपः ज्योतींषि इति—एतानि; इमानि च क्षुद्रमिश्राणि इव बीजानि, इतराणि च इतराणि च, अण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि च उद्भिज्जानि च, अश्वाः गावः पुरुषाः हस्तिनः; यत् किञ्च इदम् प्राणि जङ्गमम् च पतत्रि च, यत् च स्थावरम्, तत् सर्वम् प्रज्ञानेत्रम् प्रज्ञाने प्रतिष्ठितम् [अस्ति] । लोकः प्रज्ञानेत्रः [अस्ति]; प्रज्ञा प्रतिष्ठा [अस्ति]; प्रज्ञानम् ब्रह्म [अस्ति] ।

Passage 5.4

स एतेन प्राज्ञेनाऽऽत्मनाऽस्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत् ॥ ४ ॥

पदच्छेद

सःsaḥएतेनetenaप्राज्ञेनprājñenaआत्मनाātmanāअस्मात्asmātलोकात्lokātउत्क्रम्यutkramyaअमुष्मिन्amuṣminस्वर्गेsvargeलोकेlokeसर्वान्sarvānकामान्kāmānआप्त्वाāptvāअमृतःamṛtaḥसमभवत्samabhavatसमभवत्samabhavat

अन्वय

सः एतेन प्राज्ञेन आत्मना अस्मात् लोकात् उत्क्रम्य अमुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान् कामान् आप्त्वा अमृतः समभवत्, समभवत् ।

Text settings

Paper color

Read mode

Hide menus for a clear reading page.

Sections

Passages · तृतीय अध्याय

Read the whole section →